Artykuły
  • Register

W Chełmie w 1983 r. została erygowana parafia pw. Chrystusa Odkupiciela. Jeszcze w trakcie budowy do gmachu świątyni został przeniesiony drewniany ołtarz z cudownym obrazem Matki Bożej przywieziony przez repatriantów z Wołynia.

Ikona Matki Bożej Mielnickiej należy do ikonograficznego typu Eleusa (z greckiego – miłosierdzie, czułość), kiedy Bogurodzicę przedstawia się z Jezusem na ramieniu; Dziecko obejmuję Matkę jedną ręką za szyję, a ich policzki są do siebie przytulone. Na Ukrainie najbardziej znanym takim dziełem jest ikona Matki Bożej Poczajowskiej, której wolną kopią jest mielnicki obraz.

Mielnica obecnie jest zwykłą małą wsią w okolicy Kowla, kiedyś natomiast była jednym z najważniejszych miast na Wołyniu. W taki sposób napisał o Mielnicy w 1888 r. w książce «Z boru i stepu» badacz historii tego rejonu Tadeusz Jerzy Stecki: «Mieścina to niepozorna, wśród błot, piasków i lasów poleskich rzucona. A jednak ma odległą przeszłość dziejową i do najstarszych gródków dawnego Wołynia należy. Ważna jako punkt graniczny od ziemi Chełmskiej, pomimo że na to bynajmniej dziś nie wygląda, musiała być Mielnica silnie obronną i do przedniejszych miast liczyła się jeszcze w XIV wieku. Pierwszą wzmiankę o niej napotykamy z czasów wojen Kazimierzowych z książętami litewskimi, kiedy po zwycięskiej na Ruś wyprawie w 1366 roku, Kazimierz Wielki, rozejm z krewniakami swymi zawierał, Mielnica wymieniona jest w liczbie kilku przedniejszych grodów ziemi włodzimierskiej, które król w posiadaniu Lubarta pozostawiał».

W ciągu swych dziejów Mielnica wielokrotnie zmieniała właścicieli. W 1704 r. osadę kupił Ludwik Maniewski, podkomorzy czernihowski. Odziedziczył on duży spadek po śmierci swojej żony Teresy z Myszkowskich, z którą właśnie związane jest pojawienie w Mielnicy obrazu Matki Bożej. Jak mówi historia, Myszkowska otrzymała obraz na znak przychylności od królewicza Jakuba po śmierci jego ojca Jana III Sobieskiego w 1696 r. Król Jan, o czym świadczy pergamin z początku XVIII wieku spisany przez miejscowego szlachcica Michała Janiszewskiego, zawsze ten obraz miał ze sobą, w tym pod Wiedniem oraz pod Chocimiem, dzięki czemu odniósł tam sławne zwycięstwa. Co prawda większość historyków twierdzi, że obraz trafił w ręce Sobieskiego w 1683 r., w trakcie tak zwanej odsieczy wiedeńskiej, kiedy chrześcijańskie wojsko pod jego dowództwem pokonało pod Wiedniem armię osmańską wezyra Kara Mustafy. W bogatych trofeach, zdobytych przez sojuszników – Polaków, Austriaków, Niemców i Kozaków – znalazła się ta ikona, najprawdopodobniej zrabowana przez Turków na ziemiach węgierskich.

MBM 01

Obraz Matki Bożej Mielnickiej

Dzieło jest niewielkie, namalowane na miedzianej blasze. Przedstawia Najświętszą Dziewicę, która trzyma na prawym ramieniu małego Jezusa ubranego w białą tunikę. Jezus obejmuje Matkę za szyję i przytula się do Jej policzka. Nic dziwnego, że ten typ ikon nazywa się Eleusa – czułość po prostu bije od ikony.

W 1705 r. Maniewski zbudował w Mielnicy drewniany kościół pw. Świętego Józefa Obrucznika i przekazał mu obraz Bogurodzicy. Świątynia została konsekrowana przez biskupa Aleksandra Wyhowskiego, ordynariusza łuckiego, krewnego hetmana kozackiego Iwana Wyhowskiego. Ikona wkrótce zasłynęła cudami i Mielnica stała się celem pielgrzymów, którzy przychodząc prosili Boga za pośrednictwem cudownego obrazu o potrzebne łaski. Gdy ich prośby zostały wysłuchane, ofiarowali na kościół pieniądze i wota, które, zgodnie z tradycją, wieszano obok obrazu. W 1749 r. nowy właściciel Mielnicy Jerzy Olszański, podkomorzy łucki, wzniósł, w miejscu starej świątyni, nowy, tym razem murowany kościół. Obraz został umieszczony na bocznym ołtarzu, a biskup ustanowił parafialny odpust 15 sierpnia – w uroczystość Wniebowstąpienia Najświętszej Maryi Panny. Prawdopodobnie gdzieś w tym czasie ikona została ozdobiona srebrną sukienką i złotymi koronami. Nie wiemy, kiedy została koronowana, ponieważ na temat obrazu nie zachowały się żadne dokumenty.

W 1873 r. władze rosyjskie najpierw zamknęły kościół, a za dwa lata oddały gmach Prawosławnej Cerkwi. Barokowy budynek został zniekształcony nie do poznania – oblepiono go kopułami w duchu rosyjskim, przebudowano przyczółek, wewnątrz urządzono ikonostas, całkowicie zniszczono przy tym stare wnętrza. Natomiast obraz Matki Bożej został przeniesiony do kościoła św. Anny w Kowlu.

MBM 02

MBM 03

Przebudowany na cerkiew mielnicki kościół przed I wojną światową i po niej. Źródło: e-bay.de

Podczas I wojny światowej budynek mielnickiej świątyni poważnie ucierpiał na skutek ostrzału artyleryjskiego, obracając się faktycznie w ruinę. Dachu i sklepienia nie było wcale, ogromnych uszkodzeń doznały elewacje i budynki kościelne, deszcz stopniowo psuł ściany wewnętrzne i ocalałe wnętrza. Późniejsza anarchia i wojna polsko-bolszewicka też, mówiąc łagodnie, nie były najlepszymi czasami dla kościoła. W 1923 r. świątynię rewindykowano, czyli kościół został zwrócony prawowitemu właścicielowi – katolickiej wspólnocie.

W 1927 r. ks. biskup Adolf Piotr Szelążek, ordynariusz łucki, reaktywował miejscową parafię katolicką, a jej nowo mianowany proboszcz ks. Bolesław Jastrzębski powołał Komitet Budowy Rzymskokatolickiego Kościoła w Mielnicy. Jednak zebranych na Wołyniu i w całej Polsce pieniędzy na remont nie wystarczyło, dlatego znaczną pomoc finansową okazał hrabia Stanisław Czarniecki, potomek dawnych właścicieli Mielnicy. W tym samym roku powrócił z Kowla i został zainstalowany w świątyni cudowny obraz. Odnowione przez katolików zostało też nabożeństwo do Matki Bożej Mielnickiej. Parafia, do której należało jeszcze kilkanaście okolicznych wsi, w 1938 r. liczyła 1200 wiernych. Ogólnie rzecz biorąc, w czasach międzywojennych w Mielnicy, podobnie jak w innych miasteczkach Wołynia, dominowała ludność żydowska. W przewodniku Mieczysława Orłowicza, opublikowanym w 1929 r., czytamy: «10 km na północ od Hołobów Mielnica, żydowskie miasteczko o 2.400 mieszkańców».

W 1939 r. przyszli pierwsi sowieci. Nowe władze natychmiast zaczęły wprowadzać swoje porządki. Rodziny zamożnych mieszkańców i wiejskiej inteligencji zostały deportowane do Kazachstanu. Następnie jednych okupantów zastąpili inni. We wrześniu 1942 r. Niemcy w miejscowym getcie zabili około 700 Żydów. W 1943 r. rozpoczęła się Rzeź Wołyńska. Jedną z pierwszych jej ofiar w Mielnicy został miejscowy proboszcz Wacław Majewski, który wraz z innymi Polakami – gospodynią księdza, rodziną aptekarza i kierownikiem poczty – został zastrzelony przez policję ukraińską w lesie w pobliżu Mielnicy (więcej o tym piszą Maria Dębowska i Leon Popek w książce «Duchowieństwo diecezji Łuckiej. Ofiary wojny i represji okupantów 1939–1945»). Stało się to 19 marca 1943 r., czyli w uroczystość Świętego Józefa, patrona miejscowej parafii. Następnie były kolejne ofiary.

W 1945 r. mielniccy Polacy, którzy przetrwali wojnę, zostali deportowani do Polski. Opuszczając wieś zabrali ze sobą zabytkowy ołtarz kościelny oraz cudowny obraz. Przesiedleńcy postanowili przekazać go do pierwszego kościoła, który zobaczą po drodze. Wysiedli z wagonów towarowych w Chełmie, a ponieważ miejscowy kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny widoczny jest niemal z każdego zakątka miasta, przekazali ikonę do sanktuarium Matki Bożej na Górze Chełmskiej. Umieszczono ją w ołtarzu bocznym, a w 1983 r. przeniesiono do nowo wybudowanego kościoła, gdzie znalazła swoje miejsce w kaplicy kresowej. Ikona wciąż jest otoczona kultem.

MBM 04

Kościół pw. Chrystusa Odkupiciela w Chełmie. Źródło: strona parafii na Facebooku

MBM 05

MBM 06

Wnętrza kościoła pw. Chrystusa Odkupiciela. Źródło: strona parafii na Facebooku

MBM 07

MBM 08

Kaplica kresowa z cudownym obrazem. Zdjęcia udostępnione przez parafię pw. Chrystusa Odkupiciela w Chełmie

Po wojnie w porzuconej mielnickiej świątyni urządzono magazyn zboża. Budynku nigdy nie remontowano, obecnie szczątki kościoła ulegają dalszemu zniszczeniu.

MBM 09

Współczesny widok ruin kościoła pw. Świętego Józefa Obrucznika w Mielnicy

Anatol OLICH

CZYTAJ TAKŻE:

CUDOWNY JEZUS DEDERKALSKI – KOLEJNA WOŁYŃSKA IKONA

MATKA BOŻA LUBOMELSKA – MAŁO ZNANY WOŁYŃSKI OBRAZ

JEZUS TARNORUDZKI Z ROŻYSZCZ

TRUDNE LOSY ŚWIĄTYNI I JEJ OBRAZU

BOGURODZICA OTWOCKA Z WOŁYNIA

ODYSEJA PANI PODOLA I WOŁYNIA

MATKA BOŻA ŁUCKA – JEDNA Z PIERWSZYCH KOPII OBRAZU MATKI BOŻEJ Z BAZYLIKI SANTA MARIA MAGGIORE

MATKA BOŻA BOLESNA Z NIEWIRKOWA

TRUDNE LOSY MATKI BOŻEJ KLEWAŃSKIEJ

CUDOWNY OBRAZ MATKI BOŻEJ KAZIMIERZECKIEJ