Artykuły
  • Register

Wśród cudownych obrazów związanych z Wołyniem większość to ikony maryjne, a tylko trzy z nich przedstawiają Jezusa Chrystusa. Pisaliśmy już o obrazie Jezusa Tarnorudzkiego, teraz proponujemy czytelnikom zapoznanie się z historią obrazu Pana Jezusa Dederkalskiego.

Wsie Dederkały Wielkie i Dederkały Małe leżą na pograniczu Wołynia i Podola. Wołyńscy badacze odnoszą te osady do Wołynia, natomiast podolscy – do Podola. Do września 1939 r. obie wsie należały do ​​powiatu krzemienieckiego w województwie wołyńskim, więc będziemy je traktować jako osady wołyńskie.

Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości Dederkały położonej 30 km na wschód od Krzemieńca pochodzi z 1545 r. Była wówczas własnością ruskiej szlacheckiej rodziny Dederków (w innych dokumentach to nazwisko brzmi jako Dederkały lub Dederkalscy). Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego mówi: «W XVI w. wsią władali czterej bracia Dederkalscy (Sydor, Daszko, Nestor i Andriej, ten ostatni z przydomkiem Wątkowski, snać od innej posiadłości)». Dalej jest napisane: «We dwieście lat później niemniej Dederkały są w posiadłości kilku rodzin […], a również i biskup Jakub Ignacy Dederko (pierwszy od 1798 biskup miński) władał częścią Dederkał. Dederkały posiadają kościół z klasztorem reformatów […]. W rzeczonym kościele wyżej wspomniany biskup Dederko odbywał w r. 1826 pięćdziesięcioletni obchód swego kapłaństwa. W połowie swego kapłańskiego zawodu biskup Dederko, wówczas jeszcze biskup sufragan łucki, w imieniu duchowieństwa wołyńskiego, jako delegat, składał homagium od duchowieństwa Imperatorowej Katarzynie (w r. 1795) w ręce jej pełnomocników, generałów Kreczetnikowa i Tutuolmina».

Spośród tych «kilku rodzin» warto wspomnieć o rodzinie Kołłątajów, do której także należała część wsi Dederkały. Właśnie w tej miejscowości urodził się Hugo Kołłątaj (1750–1812), kapłan, wybitny działacz religijny, oświatowy i polityczny, współautor Konstytucji 3 Maja. Po ośmiu latach więzienia za udział w insurekcji kościuszkowskiej Kołłątaj wrócił na Wołyń i wraz z Tadeuszem Czackim założył w 1805 r. słynne Liceum Krzemienieckie, które szybko stało się jedną z najbardziej wówczas znanych i postępowych polskich placówek edukacyjnych.

Oto jak Tadeusz Jerzy Stecki w swojej znanej książce «Wołyń pod względem statystycznym, historycznym i archeologicznym» opowiada o powstaniu dederkalskiego kościoła i znajdującego się przy nim klasztoru: «W 1735 roku u właściciela Wielkich Dederkał Antoniego Wyszpolskiego, podczaszego mozyrskiego, skutkiem wypadku jakiegoś wybuchł straszny pożar, który zniszczywszy część zabudowań gospodarskich, do domu przedzierać się począł, a płomień dach już obejmował; stroskani gospodarze zaklęli ludzi przybyłych na ratunek, aby przede wszystkim starali się wydobyć z płomieni stary obraz Pana Jezusa, jako najkosztowniejszą pamiątkę rodzinną, od kilku wieków w ich domie przechowującą się, dla której szczególne mieli z całą rodziną poszanowanie. Na takie zaklęcie jeden z domowników, zachęcony może znaczną nagrodą, przyrzeczoną za ocalenie tego obrazu, pomimo płomieni zewsząd już wciskających się, wdarł się przez okno do sypialnej Wyszpolskich komnaty, a uchwyciwszy obraz ten do rąk, cały i nie tknięty wynieść go jeszcze zdołał; w tej chwili właśnie ogień, który z całą wściekłością na dachu już się był rozpostarł, zagasł raptem, jakby cudowną jakąś mocą zaklęty, a wewnątrz domu wszystkie sprzęty i ściany nietknięte pozostały».

dederkaly 03

dederkaly 04

dederkaly 05

Kościół i klasztor w Wielkich Dederkałach. Zdjęcie udostępnione przez Vitaliya Ishchuka (ishchuk.net)

Antoni Wyszpolski odebrał to wydarzenie jako wyraźny cud i przyrzekł zbudować na znak wdzięczności kościół, co uczynił niezwłocznie w tym samym roku. Obok kościoła pod wezwaniem Krzyża Świętego został wzniesiony klasztor, do którego Wyszpolski sprowadził ojców Reformatów z Żorniszcz w powiecie lipowieckim na Podolu. Obraz Pana Jezusa został ulokowany w głównym ołtarzu.

Stecki pisze: «Niebawem obraz ten licznemi cudami w okolicy zasłynął: w chwilach poprzedzających jakiekolwiek klęski krajowe, na obliczu Zbawiciela pokazywały się łzy krwawe, a wielu chorych tu przybywających, uzdrowionych cudownie zostało».

dederkaly 02

Cudowny obraz Pana Jezusa Dederkalskiego. Zdjęcie udostępnione przez parafię Matki Bożej Częstochowskiej w Krzywiźnie

W 1760 r. na miejscu drewnianego kościoła i budynków klasztornych powstały murowane budowle, które zostały ufundowane przez sędziego ziemskiego Michała de Protiusa Preissa i jego małżonkę Teresę. 5 lipca 1760 r., kiedy obraz został uroczyście przeniesiony w procesji i umieszczony w centralnym ołtarzu nowego kościoła, wydarzył się nowy cud: dwoje dzieci, stratowanych i bardzo pokaleczonych przez konie, przyniesiono w ciężkim stanie do ikony – i natychmiast odzyskały zdrowie.

«Cud ten wyobrażony jest w dość nędznym fresku w kościele, nad drzwiami do zakrystyi prowadzącemi. W kilka lat potem, na odgłos licznych cudów w Dederkałach doświadczonych, zwołana została tutaj komisya z Jezuitów i dwóch biskupów złożona, która rozpatrzywszy szczegółowo wszystkie cuda tu dopełnione, obraz Pana Jezusa uroczystym aktem za cudowny uznała» – opowiada dalej Stecki.

Do obrazu szły tłumy pielgrzymów. Dederkalski klasztor nie został skasowany przez władze carskie po 1831 r. ani po 1864 r. Utworzyła się więc w nim bardzo bogata biblioteka starodruków i rękopisów, a także duża kolekcja ikon i obrazów, zwłaszcza portretów – ponieważ przewieziono tu zbiory ze skasowanych klasztorów katolickich. Ale w 1891 r. i tę świątynię przekazano Kościołowi prawosławnemu, w klasztorze zaś umieszczono seminarium nauczycielskie, a bibliotekę przeniesiono do Żytomierza.

Kiedy Polska odzyskała niepodległość, kościół został zwrócony katolikom. Odrodził się wówczas kult cudownego obrazu. Na początku II wojny światowej, we wrześniu 1939 r., proboszczem Dederkał został mianowany ks. Józef Kuczyński. W 1943 r. kapłan ten zorganizował placówkę samoobrony, dzięki której miejscowi Polacy zdołali przeżyć i doczekać nadejścia wojsk radzieckich. Latem 1944 r., na prośbę ordynariusza diecezji łuckiej księdza biskupa Adolfa Piotra Szelążka, ks. Józef wyjechał nieść posługę duszpasterską na Ukrainie Centralnej i Wschodniej dla katolików, którzy przez kilkadziesiąt lat pozostawali bez księży. W styczniu 1945 r. został aresztowany i skazany na 10 lat łagrów «za szpiegostwo na rzecz Watykanu». Po odbyciu kary, z której siedem lat spędził w istnym piekle – kopalni węgla w Workucie, ksiądz odmówił wyjazdu do Polski na rzecz pozostania z katolikami deportowanymi do Kazachstanu. Następnie został ponownie skazany na siedem lat pobytu w obozach. Przez całe życie pozostał wierny Kościołowi i swojej owczarni, zmarł w Wierzbowcu w obwodzie winnickim w 1982 r.

dederkaly 06

Pomnik ks. Józefa Kuczyńskiego w Wierzbowcu (obwód winnicki)

Kiedy ks. Józef leczył się w Polsce w 1970 r., spotkał się ze swoimi parafianami z Dederkał. Podczas repatriacji udało im się zabrać ze sobą cudowny obraz Pana Jezusa Dederkalskiego, który później trafił do kościoła w Krzywiźnie w województwie opolskim. Kuczyński zorganizował zbiórkę pieniędzy na dwa wota – od siebie i wiernych – a w święto Podwyższenia Krzyża Świętego 13 września 1970 r. wygłosił kazanie. Potem wspominał: «Uroczystość była bardzo podniosła. Wygłosiłem do wiernych kazanie, podczas którego opowiedziałem, jakie są dzieje i początki kultu tego obrazu. Przekazałem też prośbę czy zalecenie dla parafian, aby ich dzieci i wnuki również dowiedziały się i wspominały o tych strasznych wydarzeniach, o cudownej opiece Pana Jezusa w obrazie dederkalskim i aby w dalszym ciągu oddawali cześć Panu Jezusowi».

W 1986 r. obraz został skradziony z kościoła w Krzywiźnie. Do dziś nie został odnaleziony, a zamiast niego w ołtarzu umieszczono dokładną kopię, wykonaną na podstawie zdjęć przez miejscowego artystę. Po wojnie dederkalski kościół i klasztor zamieniono na dom starców, później na zakład poprawczy dla alkoholików, a w 1993 r. budynek będący w bardzo złym stanie przekazano Kościołowi prawosławnemu.

dederkaly 07

Wygląd zewnętrzny kościoła Matki Bożej Częstochowskiej w Krzywiźnie. Autor: mag, fotopolska.eu

dederkaly 01

Ołtarz główny kościoła w Krzywiźnie z cudownym obrazem. Zdjęcie udostępnione przez parafię MB Częstochowskiej w Krzywiźnie

Anatol OLICH

CZYTAJ TAKŻE:

MATKA BOŻA LUBOMELSKA – MAŁO ZNANY WOŁYŃSKI OBRAZ

JEZUS TARNORUDZKI Z ROŻYSZCZ

TRUDNE LOSY ŚWIĄTYNI I JEJ OBRAZU

BOGURODZICA OTWOCKA Z WOŁYNIA

ODYSEJA PANI PODOLA I WOŁYNIA

MATKA BOŻA ŁUCKA – JEDNA Z PIERWSZYCH KOPII OBRAZU MATKI BOŻEJ Z BAZYLIKI SANTA MARIA MAGGIORE

MATKA BOŻA BOLESNA Z NIEWIRKOWA

TRUDNE LOSY MATKI BOŻEJ KLEWAŃSKIEJ

CUDOWNY OBRAZ MATKI BOŻEJ KAZIMIERZECKIEJ