Artykuły
  • Register

Marian Edmund Kinasz był kierownikiem szkoły w Aleksandrii na Rówieńszczyźnie. W 1940 r. jako oficer rezerwy Wojska Polskiego trafił do więzienia NKWD w Równem.

Marian Kinasz urodził się 23 września 1892 r. w Brodach. Jego ojciec Józef był inkasentem Kasy Chorych. Wiadomo, że w 1940 r. mieszkał w Brodach i miał 76 lat. Informacji o matce nie posiadamy.

Do 1913 r. Marian mieszkał z rodzicami w Brodach, gdzie ukończył szkołę podstawową i gimnazjum.

W tym samym roku rozpoczął służbę w wojsku austriackim. Po ukończeniu szkoły podchorążych został skierowany do 80 Pułku Piechoty stacjonującego we Lwowie.

Marian Kinasz brał udział w I wojnie światowej od samego jej początku. Po odniesieniu ciężkich ran w walce trafił do niewoli rosyjskiej. Później przeniesiono go do Stawropola, gdzie przez dłuższy czas leczył się w szpitalu. Pod koniec 1914 r. Kinasz trafił do obozu jenieckiego w Pietropawłowsku. W niewoli pracował w kancelarii obozowej oraz wykonywał prace w miejscowych gospodarstwach rolnych.

W 1917 r. obóz rozwiązano, a jeńców zwolniono. Marian przybył na stację Isilkul koło Omska, gdzie pracował jako urzędnik, a po pewnym czasie jako rejestrator podlegających obowiązkowi służby wojskowej na Kolei Omskiej. Podczas pobytu w Rosji w 1921 r. Marian poślubił Rosjankę Klawdię (c. Matwieja, ur. w 1902 r.).

W tymże roku dzięki komisji repatriacyjnej były jeniec razem z żoną wrócił do Polski. Małżonkowie zatrzymali się najpierw w Brodach, gdzie Marian zatrudnił się jako biuralista w tartaku. W latach 1922–1923 wykonywał różne prace. W 1923 r. zgłosił się do Kuratorium Wołyńskiego Okręgu Szkolnego w Równem, gdyż chciał pracować jako nauczyciel. Ponieważ wolnych miejsc pracy wówczas nie było, zaproponowano mu stanowisko w Kuratorium, w dziale finansowym. W tym samym roku odbył kurs nauczycielski w Mirohoszczy. Po jego ukończeniu został zatrudniony jako nauczyciel w Hołyszowie.

5 maja 1925 r. rodzina Kinaszów przeprowadziła się do Aleksandrii pod Równem, dokąd Mariana skierowano jako kierownika szkoły.

Małżeństwo zamieszkało w pobliżu stacji kolejowej «Wołoszki». Klawdia zajmowała się wychowaniem syna Leonida Józefa (ur. w 1923 r.). W 1933 r. urodziła się im córka Maria Danuta.

Marian Kinasz niejednokrotnie był odznaczany przez rząd polski, m.in. został kawalerem Medalu Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości oraz brązowego Medalu za Długoletnią Służbę.

Do 1939 r. Kinasz służył w Wojsku Polskim. W 1923 r., po powrocie z Rosji do Polski, automatycznie awansował na porucznika rezerwy.

14 sierpnia 1939 r. zmobilizowano go na wojnę niemiecko-polską. Bezpośrednio nie uczestniczył w walkach z Wehrmachtem, ponieważ pełnił obowiązki w sztabie dywizji walczącej w Bydgoszczy, Toruniu i Solcu Kujawskim.

6 (według innych źródeł 7) września 1939 r. Marian otrzymał rozkaz dowódcy dywizji, aby wyjechał do Równego. Do miasta przybył 16 września. 17 września razem z jednostką wojskową stacjonującą w Równem wyruszył do Włodzimierza Wołyńskiego. Pod Łuckiem dogoniła ich Armia Czerwona. Po rozbrojeniu polskich żołnierzy przewieziono do Horochowa. Kinasz został wkrótce zwolniony jako miejscowy mieszkaniec, wrócił więc do domu.

Już w październiku 1939 r. nauczyciel zatrudnił się w radzieckiej szkole w Zaborolu pod Równem, z której zwolniono go dwa miesiące przed aresztowaniem. W zaświadczeniu wydanym przez Aleksandryjski Oddział Rejonowy Edukacji Ludowej podano taki powód dymisji: «Kinasz pracował jako nauczyciel matematyki w szkole w Zaborolu, grubiańsko traktował uczniów, nie pozwalał politycznie wykorzystywać lekcji, ponadto był szowinistycznie nastawiony wobec narodu ukraińskiego i z tego powodu został zwolniony z pracy».

Kinasz 02

Wieczorem 13 kwietnia 1940 r. Aleksandryjski Oddział Rejonowy NKWD aresztował Mariana Kinasza w budynku przy ulicy Kniaziwska 145 w Aleksandrii oraz osadził go w rówieńskim więzieniu. Podczas przeszukania skonfiskowano mu fiński nóż, który śledczy sklasyfikowali jako sztylet. Marian wyjaśnił, że nóż został przywieziony z Rosji i przypominał mu lata spędzone na Syberii.

Radzieckie organy ścigania zarzuciły Kinaszowi, że jako oficer działał na rzecz wzmocnienia państwa polskiego.

W czasie śledztwa okazało się, że w Aleksandrii Kinasz był przewodniczącym miejscowego ośrodka Ligi Morskiej i Kolonialnej. Działalność tej organizacji była związana z propagowaniem rozwoju cywilnej i wojskowej marynarki polskiej.

Śledczy zmuszał Mariana do zeznania, że był członkiem «organizacji faszystowskiej» Związek Strzelecki. Ten jednak oświadczył, że nie mógł być jej członkiem, ponieważ nigdy nie służył w Wojsku Polskim. Swój związek ze strzelecką organizacją więzień wyjaśnił tym, że po zatrudnieniu na stanowisku kierownika szkoły otrzymał od kuratorium zadanie sprzyjania założeniu oddziału Związku Strzeleckiego w Aleksandrii w celu patriotycznego wychowania młodzieży. Na zebraniach jego członków wygłaszał wykłady z historii i ekonomii Polski.

Andronyk Fediura, kierownik działu komunalnego Aleksandryjskiego Rejonowego Komitetu Wykonawczego, świadek w sprawie Kinasza, na przesłuchaniu powiedział o nim: «Był członkiem kontrrewolucyjnej organizacji nawracającej Ukraińców na wiarę katolicką, czyli zajmował się polonizacją. Ta kontrrewolucyjna organizacja była terrorystyczna i zmuszała szczerych Ukraińców do przejścia na wiarę polską, a jeśli ktoś nie przechodził na wiarę polską, od razu zwalniano go z każdego stanowiska…».

Podobną treść miały również zeznania sanitariusza szpitala rejonowego w Aleksandrii Nazara Blicha. Dosłownie powtórzył zeznania Fediury dodając, że Kinasz mówił, iż Ukrainy nie ma i nie będzie, a jest tylko Wielka Polska. Stolarz Jankiel Lichteinstein na przesłuchaniu skarżył się śledczemu, że Kinasz wzbudzał wrogość między dziećmi różnych narodowości, a także zakazał pisania w zeszytach zakupionych poza polskimi sklepami.

Na mocy decyzji Kolegium Specjalnego NKWD z dnia 17 maja 1941 r. «za aktywną walkę z ruchem rewolucyjnym» Marian Kinasz został skazany na osiem lat pozbawienia wolności w łagrach. Karę odbywał w obozie «Siewwostłag».

Kinasz 03

Kinasz 01

Zgodnie z decyzją Rówieńskiej Prokuratury Obwodowej z dnia 10 grudnia 1989 r. Marian Kinasz został zrehabilitowany. Jego dalsze losy nie są nam znane.

Tetiana SAMSONIUK

P. S.: Materiały rubryki «Ocaleni od zapomnienia» zostały opracowane przez Tetianę Samsoniuk na podstawie akt radzieckich organów ścigania, przechowywanych w Państwowym Archiwum Obwodu Rówieńskiego, w zbiorach Zarządu KGB Ukraińskiej SRR w Obwodzie Rówieńskim (1919–1957) oraz w Archiwum Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Będziemy wdzięczni, jeżeli odezwą się Czytelnicy, krewni lub bliscy bohaterów naszej rubryki, którzy posiadają o nich dodatkowe informacje.

CZYTAJ TAKŻE:

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ROMAN BAKINOWSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN NOWAK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: BOLESŁAW KUCZYŃSKI

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN KACZMAREK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: ANTONI WEBER

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: JAN CIEĆKIEWICZ

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: MARIAN GRZYBEK

OCALENI OD ZAPOMNIENIA: LEOKADIA KOCHMAŃSKA