Artykuły
  • Register

Coraz więcej obcokrajowców przyjeżdża do Polski, nie tylko w celach turystycznych. Przyjazdy związane są z pracą zawodową lub nauką.

Ponieważ do kraju nad Wisłą przybywają całe rodziny, częstokroć z dziećmi oraz młodzieżą w wieku szkolnym, więc coraz częściej pojawiają się pytania dotyczące edukacji najmłodszego pokolenia.

Czy będąc w Polsce należy posłać dziecko do szkoły?
Tak. Każde dziecko w wieku szkolnym przebywające w Polsce jest objęte obowiązkiem szkolnym lub obowiązkiem nauki. Oznacza to, że musi ono chodzić do szkoły pod karą sankcji wobec rodziców. Obowiązek ten dotyczy także dzieci niemających obywatelstwa polskiego bez względu na status prawny ich rodziców w Polsce. Niewywiązanie się z tego obowiązku może skutkować wdrożeniem procedury wyjaśniającej wobec rodziców, nałożeniem na nich kary grzywny lub – w skrajnych wypadkach – odebraniem im praw rodzicielskich.

Czy obcokrajowiec, który nie jest obywatelem Polski, musi płacić za edukację dziecka podczas pobytu w Polsce?
Nauka jest bezpłatna dla dzieci cudzoziemców w publicznych szkołach podstawowych i szkołach ponadgimnazjalnych do ukończenia przez nie 18. roku życia lub do ukończenia szkoły, w której naukę rozpoczęły przed ukończeniem 18. roku życia (np. w liceum ogólnokształcącym). Pobyt w publicznych przedszkolach jest płatny dla dzieci, które nie są obywatelami polskimi, na takich samych zasadach jak dla dzieci polskich – więcej informacji na ten temat jest dostępnych na stronach przedszkoli oraz organów prowadzących te placówki.

Z jakimi innymi kosztami należy się liczyć zapisując dziecko do szkoły w Polsce?
Chociaż nauka w większości szkół jest dla dzieci niebędących obywatelami polskimi bezpłatna (podobnie jak podręczniki w szkole podstawowej), rodzice muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia innych kosztów związanych z tym, że dziecko chodzi do szkoły. Najważniejsze z nich to:

– koszty zakupu przyborów szkolnych – takich jak zeszyty, artykuły piśmienne i plastyczne, linijki i inne przybory geometryczne itp. Dokładną listę wymaganych przyborów szkolnych można dostać w szkole od nauczyciela lub wychowawcy. Jest to wydatek kilkudziesięciu złotych;

– opłaty za obiady szkolne – w większości szkół jest możliwość korzystania z obiadów w szkolnej stołówce. Jest to najczęściej wydatek w granicach 80– 110 zł miesięcznie;

– opłaty na radę rodziców – w większości szkół rodzice dobrowolnie płacą ustalone przez siebie składki na różnorodne dodatkowe wydatki ogólnoszkolne. Ze składek tych finansowane są np. szkolne konkursy, opieka pielęgniarki, szkolne święta i uroczystości. Opłaty te są dobrowolne;

– opłaty na wydatki klasowe – w większości szkół rodzice uczniów każdej klasy ustalają między sobą wartość kwoty, którą przeznaczają miesięcznie na dodatkowe koszty związane z funkcjonowaniem klasy, np. na zakup dodatkowych pomocy naukowych, artykułów plastycznych, sprzętu sportowego itp. W skali miesiąca są to na ogół drobne kwoty. Opłaty te są dobrowolne;

– opłaty za wycieczki klasowe – w polskiej szkole przyjęło się, że uczniowie kilka razy do roku chodzą razem z nauczycielem do teatru, kina, muzeum oraz co najmniej raz w roku jadą razem na wycieczkę lub tzw. zieloną szkołę (kilkudniowy pobyt w ośrodku poza miastem, gdzie dzieci mają lekcje w plenerze, np. zajęcia sportowe, przyrodnicze, zwiedzanie okolicznych zabytków itp.). Koszty uczestnictwa w tych działaniach pokrywają rodzice. Mogą być one bardzo różne – od kilku do kilkuset złotych lub nawet ponad tysiąca złotych w wypadku wycieczek zagranicznych. Udział w wycieczkach nie jest obowiązkowy – jeżeli rodzice dziecka nie mają środków na pokrycie kosztów lub po prostu nie chcą, by wyjeżdżało, dziecko może nie brać udziału w wycieczce. W takiej sytuacji może w czasie wycieczki przebywać w szkolnej świetlicy.

Czy obcokrajowiec może ubiegać się o dofinansowanie lub zwolnienie z części opłat, jeśli nie stać go na wszystkie wydatki związane z edukacją dziecka?
W zależności od statusu, jaki cudzoziemiec ma w Polsce, może on być lub nie być uprawniony do korzystania z pomocy społecznej. W wypadku osób mających takie uprawnienia polska pomoc społeczna przewiduje możliwość np. bezpłatnego korzystania przez dziecko z obiadów w szkolnej stołówce.

Czy dziecko obcokrajowca uzyska w szkole pomoc w nauce języka polskiego?
Tak. Każde dziecko niebędące obywatelem polskim ma prawo do dodatkowych bezpłatnych lekcji języka polskiego organizowanych w szkole, do której chodzi, przez pierwszych 12 miesięcy, w wymiarze nie mniejszym niż dwie godziny lekcyjne tygodniowo (w Polsce za godzinę lekcyjną uznaje się 45 minut). Tygodniowy rozkład zajęć oraz ich liczbę ustala dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym. Zajęcia te mogą mieć formę indywidualną lub grupową w zależności od sytuacji w danej szkole.

Czy dziecko obcokrajowca uzyska w szkole pomoc w nauce innych przedmiotów, których nie uczyło się wcześniej, albo których program różnił się od programu obowiązującego w polskiej szkole?
Tak. Dziecko cudzoziemskie ma prawo do dodatkowych bezpłatnych zajęć wyrównawczych organizowanych w szkole, do której chodzi, przez pierwszych 12 miesięcy, w wymiarze jednej godziny lekcyjnej tygodniowo na jeden przedmiot. Tygodniowy rozkład zajęć ustala dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym.

Czy w Polsce nauka religii odbywa się w szkole? Jeśli tak, czy jest ona obowiązkowa?
W Polsce nauka religii może odbywać się w szkole, jednak jest ona organizowana przez Kościół lub grupę wyznaniową danej religii, a nie przez władze oświatowe. Uczestnictwo w lekcjach religii nie jest obowiązkowe. Jeśli jednak dziecko uczestniczy w tych lekcjach, ocena z religii jest wpisywana na świadectwie szkolnym. W praktyce we wszystkich polskich szkołach organizowane są lekcje religii katolickiej, gdyż jest to najpopularniejsza religia w Polsce. Dzieci uczestniczą w tych lekcjach za zgodą rodziców. Dla dzieci, które nie uczestniczą w lekcjach religii, szkoła ma obowiązek zorganizować w tym czasie inne zajęcia – w praktyce jest to najczęściej opieka świetlicowa.

Jak zorganizowany jest w Polsce rok szkolny?
Rok szkolny zaczyna się w Polsce 1 września, a kończy w ostatni piątek czerwca roku następnego. Szczegółowe daty są co roku określane rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z uwzględnieniem weekendów, ruchomych świąt i innych wydarzeń mogących mieć wpływ na czas nauki. 1 września (lub inny dzień wskazany w danym roku jako pierwszy dzień szkoły, jeśli 1 września wypada w weekend) jest dniem uroczystego apelu oraz spotkania organizacyjnego wychowawcy klasy z uczniami (w młodszych klasach również z rodzicami). W tym dniu nie ma zajęć.

Zasadniczo lekcje odbywają się w szkołach przez pięć dni w tygodniu, od poniedziałku do piątku. Weekendy (sobota i niedziela) dzieci mają wolne. Lekcje najczęściej zaczynają się od godziny 8:00, chociaż w niektórych szkołach może być to trochę później. Jeżeli w rejonie danej szkoły mieszka bardzo dużo dzieci, zdarza się, że szkoła pracuje na dwie zmiany (część dzieci zaczyna lekcje o 8:00, a część np. o 12:30). Dwuzmianowość z reguły dotyczy tylko pierwszych trzech klas szkoły podstawowej. Dzieci rozpoczynające lekcje po południu mogą być przyprowadzone do szkoły rano i spędzić przedpołudnie w świetlicy. Rok szkolny podzielony jest na dwa semestry. Pierwszy semestr kończy się w styczniu. Dzieciom wystawia się wtedy oceny semestralne ze wszystkich przedmiotów. Drugi semestr kończy się w czerwcu i jest to jednocześnie koniec roku szkolnego. Oceny wystawiane wtedy stanowią jednocześnie oceny końcowe w danej klasie i są wpisywane na świadectwie szkolnym – dokumencie poświadczającym, że dziecko ukończyło naukę w danej klasie i przedstawiającym osiągnięte przez nie wyniki. W szkołach nie ma lekcji w święta państwowe, czyli dni ustawowo wolne od pracy. Nie działają wtedy też świetlice szkolne.

Poza tym dzieci dwa razy w roku mają ferie świąteczne: pierwszy raz w okresie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku, drugi raz – w okresie wielkanocnym. Ferie bożonarodzeniowe zaczynają się najczęściej 23 grudnia, a kończą 2 stycznia, a ferie wielkanocne trwają najczęściej od przedświątecznego czwartku do poświątecznego wtorku (szczegółowe daty ferii świątecznych są co roku określane rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej). Dodatkowo dzieci mają wolne od nauki dwa tygodnie ferii zimowych, które – w zależności od województwa – przypadają w styczniu lub w lutym. W różnych województwach ferie zimowe są co roku w różnych terminach, określanych rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej.

Lipiec i sierpień, a czasem także ostatnie dni czerwca, to okres wakacji letnich, przerwy między jednym a drugim rokiem szkolnym.

Czy dzieciom zapewniona jest opieka podczas dni wolnych od nauki?
Świetlice szkolne i przedszkola są zamknięte w dni ustawowo wolne od pracy. W te dni rodzice sami muszą zapewnić opiekę swoim dzieciom. Zasady opieki w przedszkolach i szkołach w okresach ferii i wakacji różnią się. W przedszkolach nie ma ferii świątecznych w okresie Bożego Narodzenia i Wielkanocy ani też ferii zimowych. Przedszkola działają wtedy normalnie z wyjątkiem dni świątecznych ustawowo wolnych od pracy. Natomiast w lipcu i sierpniu – ze względu na wakacje letnie, okres wyjazdów i urlopów – czynne są tylko tzw. przedszkola dyżurujące. Jedno przedszkole pełni dyżur przez mniej więcej dwa tygodnie. Znaczy to, że aby zapewnić dziecku opiekę przez całe dwa miesiące, trzeba skorzystać z czterech różnych przedszkoli. Lista przedszkoli dyżurujących dla danego rejonu wraz z danymi kontaktowymi oraz terminami ich dyżurów jest wiosną wywieszana w każdym przedszkolu. Szkoły są zamknięte w okresie ferii świątecznych bożonarodzeniowych i wielkanocnych – dyżur pełnią jedynie świetlice szkolne, z wyjątkiem dni ustawowo wolnych od pracy. Natomiast w czasie ferii zimowych i wakacji letnich wiele szkół i innych placówek (np. domy kultury, ośrodki pracy pozaszkolnej) organizuje bezpłatne zajęcia dla dzieci w ramach akcji «Zima w mieście» i «Lato w mieście». Akcje te są finansowane przez lokalne samorządy i to od nich zależy, jak wiele placówek oraz przez ile godzin dziennie może zaopiekować się dzieckiem. Zajęcia dla dzieci ze szkoły podstawowej obejmują na ogół opiekę do późnych godzin popołudniowych.

Co to jest legitymacja szkolna?
Legitymacja szkolna to dokument potwierdzający, że dziecko chodzi do szkoły. Zawiera dane dziecka (imię, nazwisko, data urodzenia) oraz dane szkoły, do której ono chodzi (nazwa, adres). Legitymacja jest dokumentem obowiązkowym. Jest wyrabiana w szkole, w której dziecko się uczy. Ważna jest od 30 września roku, w którym została wystawiona, do 30 września następnego roku, kiedy to powinna być ponownie podstemplowana przez szkołę na potwierdzenie, że dane dziecko nadal się tam uczy. Legitymacja szkolna – pod warunkiem posiadania jej przy sobie – uprawnia dziecko do korzystania z wielu zniżek uczniowskich, np. na bilety komunikacji miejskiej, bilety kolejowe, bilety na niektóre filmy do kina i bilety wstępu do wielu muzeów, ogrodów zoologicznych itp. Jest też podstawowym dokumentem tożsamości dziecka podczas egzaminów, konkursów i innych imprez międzyszkolnych.

W jaki sposób można się dowiedzieć, która ze szkół jest dla dziecka szkołą rejonową?
Informacje o rejonach szkół najłatwiej uzyskać w samej szkole, w wydziale oświaty urzędu gminy (miasta, dzielnicy) odpowiednim ze względu na miejsce zamieszkania lub w odpowiednim terytorialnie kuratorium oświaty.

Co to jest kuratorium oświaty?
Kuratorium oświaty to urząd wchodzący w skład administracji rządowej i podlegający wojewodzie. Stąd każde polskie województwo ma swoje kuratorium. Na czele każdego kuratorium oświaty stoi wojewódzki kurator oświaty. Kuratoria sprawują przede wszystkim nadzór merytoryczny nad szkołami, tzn. czuwają nad sposobem realizowania przez nie programu nauczania i funkcji wychowawczych. Kontrolują także sposób organizacji odpoczynku dzieci i młodzieży na terenie województwa w okresie ferii zimowych i wakacji letnich. Nadzór finansowy nad szkołami sprawują lokalne samorządy.

W jaki sposób należy zapisać dziecko do szkoły rejonowej?
Każdy polski obywatel jest zameldowany w biurze ewidencji ludności pod konkretnym adresem. Ten adres jest wpisywany do jego urzędowych dokumentów. Osoby wynajmujące mieszkania mogą być w nich zameldowane tymczasowo lub czasem nie być meldowane wcale. Dyrektor szkoły podstawowej otrzymuje listę dzieci zameldowanych w rejonie danej szkoły z lokalnego biura ewidencji ludności. Jeżeli cudzoziemcy nie są zameldowani pod adresem swojego zamieszkania przez właściciela mieszkania, muszą – podobnie jak obywatele polscy w podobnej sytuacji – zgłosić się do dyrektora szkoły rejonowej z prośbą o dopisanie swojego dziecka do listy dzieci zamieszkałych w danym rejonie, które szkoła ma obowiązek przyjąć. Dyrektor szkoły może zadowolić się pisemnym oświadczeniem w tej sprawie lub poprosić o przedstawienie dokumentów poświadczających ten fakt, np. umowy najmu mieszkania. Wprawdzie dyrektor szkoły ma obowiązek przyjąć wszystkie dzieci z rejonu, jednak im szybciej poinformujemy go o konieczności dopisania dziecka do listy uczniów objętych rejonizacją, tym lepiej.

Do kogo należy się zwrócić, jeżeli dziecko ma w szkole problemy edukacyjne, emocjonalne lub w sytuacji zagrożenia dyskryminacją?
Jeżeli dziecko ma w szkole problemy, rodzice powinni poszukiwać pomocy w samej szkole. Pierwszą osobą, z którą należy wtedy porozmawiać, jest wychowawca klasy, nauczyciel pełniący funkcję Rzecznika Praw Ucznia i (lub) nauczyciel przedmiotu, z którym dziecko ewentualnie ma kłopoty. Nauczyciel lub wychowawca mogą sami podjąć się próby rozwiązania problemu lub też – w zależności od tego, czego on dotyczy – mogą wskazać osobę lub instytucję, gdzie rodzice powinni poszukiwać dalszej pomocy (np. szkolny psycholog, poradnia psychologiczno-pedagogiczna itp.). Dopiero jeżeli taka rozmowa nie przyniesie efektów, rodzice powinni udać się do dyrektora szkoły z prośbą o rozmowę. Może być tak, że wychowawca klasy lub nauczyciel od razu wskaże dyrektora szkoły jako osobę kompetentną w danej sprawie.

W powyższym tekście przedstawiono odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania związane z kształceniem w Polsce pamiętając, że w żadnym wypadku w krótkim artykule ten temat nie zostanie wyczerpany. W razie pojawienia się jakichkolwiek wątpliwości oraz niejasności należy zwracać się do Kuratorium Oświaty i Wychowania, znajdującego się w każdym mieście wojewódzkim.

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG
Fot. Pixabay