Artykuły
  • Register

«Tygodnik Ilustrowany» był chyba jednym z najciekawszych i najważniejszych czasopism drugiej połowy XIX wieku, poświęcających wiele miejsca tematyce krajoznawczej.

 «Tygodnik Ilustrowany» – ogólnopolskie czasopismo literacko-kulturalne i społeczno-polityczne, wydawane w Warszawie latach 1859–1939. Pismo rozprowadzane było w zachodniej części Imperium Rosyjskiego, głównie na ziemiach polskich. Na jego łamach publikowane były aktualności ze świata malarstwa, literatury, nauki, rolnictwa, przemysłu i wynalazków. Teksty poświęcano również sztuce ludowej, folklorowi, archeologii, dawnej i współczesnej architekturze. W poszczególnych okresach tygodnik prowadził również rubrykę rozrywkową, gdzie ukazywały się m.in. zadania dla gry w szachy czy rebusy.

«Tygodnik Ilustrowany» powstał z inicjatywy Franciszka Maksymiliana Sobieszczańskiego, natomiast jego założycielem i wydawcą w latach 1859–1882 był Józef Unger. W 1882 r. czasopismo przejęła spółka Gebethner i Wolff, a w 1886 r. redakcję przejął Józef Wolff. W okresie międzywojennym często się zmieniał skład redakcji, a popularność pisma stopniowo malała. Pod koniec lat 30. XX wieku stało się ono niewyróżniającym się magazynem literackim.

W różnych okresach z «Tygodnikiem Ilustrowanym» współpracowali najsłynniejsi ówcześni pisarze, m.in. Henryk Sienkiewicz, Eliza Orzeszkowa, Bolesław Prus i Józef Kraszewski. Właśnie na łamach tygodnika w 1884 r. po raz pierwszy opublikowano powieść «Ogniem i mieczem» Henryka Sienkiewicza, a w latach 1897–1900 jego powieść «Krzyżacy». Swoje wiersze publikowała tu także Maria Konopnicka, która później robiła dla tygodnika przekłady z języków obcych.

Do końca XIX wieku większość ilustracji w tygodniku wykonywano techniką drzeworytniczą. Czasopismo odegrało ważną rolę w rozwoju grafiki. Współpracowało z nim wielu polskich artystów, a w latach 60. XIX wieku kierownikiem artystycznym pisma był Juliusz Kossak – jeden z najwybitniejszych polskich malarzy.

Najwięcej miejsca w czasopiśmie zajmował dział literacki, ale nas bardziej interesuje dział krajoznawczy oraz historyczny, w których wiele miejsca poświęcono zabytkom, świątyniom, typom ludowym z różnych zakątków świata. Trudno znaleźć miasto lub zamek, o których nie napisałby «Tygodnik Ilustrowany».

Ze względu na ikonografię najbardziej nas zainteresował nr 289 z 8 kwietnia 1865 r. Poza dwoma widokami zamku Lubarta możemy w nim zobaczyć najstarszy widok cerkwi Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Łucku oraz najstarszą panoramę Łucka od strony Krasnego. Autorem tych drzeworytów, powstałych na podstawie rysunków Aleksandra Leszczyńskiego i Adolfa Kozarskiego, był Kazimierz Krzyżanowski. Oba te widoki zobaczymy później w piątym tomie pt. «Małorosja, Podole i Wołyń» wielotomowej publikacji «Malownicza Rosja», który ukazał się w 1897 r. pod redakcją geografa Piotra Siemionowa-Tian-Szanskiego.

tyg 002

Widok wieży zachodniej w Zamku Łuckim. Drzeworyt opublikowany w nr 289 z 8 kwietnia 1865 r.

tyg 003

Widok wieży południowo-wschodniej w Zamku Łuckim. Drzeworyt opublikowany w nr 289 z 8 kwietnia 1865 r.

tyg 001

Cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Łucku. Drzeworyt opublikowany w nr 289 z 8 kwietnia 1865 r. 

tyg 0007

Panorama Łucka. Drzeworyt autorstwa Kazimierza Krzyżanowskiego na podstawie rysunku Aleksandra Leszczyńskiego, opublikowany w nr 289 «Tygodnika Ilustrowanego» w 1865 r.

20 lipca 1872 r. w nr 238 «Tygodnika Ilustrowanego» ukazał się artykuł o Łucku z dwiema rycinami, przedstawiającymi były kościół bernardynów (obecnie prawosławny Sobór Świętej Trójcy) oraz widok na kościół i klasztor dominikanów. Był to drugi i ostatni numer tygodnika, w którym widoki Łucka wykonano techniką drzeworytu. Kolejne wykonywano już innymi technikami drukarskimi.

tyg 0003

Kościół bernardynów. Drzeworyt. Nr 238 «Tygodnika Ilustrowanego» z 20 lipca 1872 r.

tyg 0004

Kościół i klasztor dominikanów. Drzeworyt autorstwa Edwarda Drążkiewicza na podstawie rysunku Tolińskiego, opublikowany w nr 238 «Tygodnika Ilustrowanego» z 20 lipca 1872 r.

Pod koniec 1910 r. tygodnik opublikował cykl «Notatki Wołyńskie» Bolesława Prusa z ciekawymi wspomnieniami o Łucku i jego mieszkańcach. W nr 34, który ukazał się w sierpniu 1912 r., pojawił się artykuł o łuckich Karaimach zilustrowany zdjęciami wnętrza karaimskiej kienesy oraz portretem karaimskiego uczonego, i literata Abrahama Firkowicza. 28 czerwca 1919 r. «Tygodnik Ilustrowany» opublikował artykuł poświęcony 350-leciu włączenia Wołynia do Polski – ilustracją do niego było zdjęcie wiecu na Placu Zamkowym w Łucku. W nr 27 z 4 lipca 1925 r. ukazał się artykuł Witolda Giełżyńskiego «Rozmach amerykański w murach średniowiecza» zilustrowany dziesięcioma zdjęciami Henryka Poddębskiego. Redaktorzy wspomnieli również o klęsce powodzi w Łucku w 1932 r., podając w nr 17 zdjęcie wezbranych wód Sapalajówki w rejonie ulicy Matejki (obecnie Jaroszczuka). W pozostałych numerach «Tygodnika Ilustrowanego» można było przeczytać niewielkie wzmianki o Wołyniu, w tym o Łucku.

tyg 005

tyg 006

Wnętrze karaimskiej kienesy. «Tygodnik Ilustrowany», nr 34 z 24 sierpnia 1912 r.

tyg 007

Abraham Firkowicz. «Tygodnik Ilustrowany», nr 34 z 24 sierpnia 1912 r.

tyg 3914

Wybrzeże Styru z synagogą. Zdjęcie Henryka Poddębskiego, opublikowane w nr 27 «Tygodnika Ilustrowanego» z 4 lipca 1925 r.

tyg 3938 A

Powódź w Łucku wiosną 1932 r. Wezbrane wody Sapalajówki w rejonie ulicy Matejki (obecnie Jaroszczuka). Zdjęcie Krojna, opublikowane w nr 17 «Tygodnika Ilustrowanego» z 24 kwietnia 1932 r.

Wiktor LITEWCZUK

CZYTAJ TAKŻE:

LITOGRAFIE NAPOLEONA ORDY NA POCZTÓWKACH

WOŁYŃ NA POCZTÓWKACH POLSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO

POCZTÓWKI WOŁYŃSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM

JAN BUŁHAK – OJCIEC POLSKIEJ FOTOGRAFII

KRZEMIENIEC OŚRODKIEM SZTUKI FOTOGRAFICZNEJ NA WOŁYNIU

ŁUCK W OBIEKTYWIE HENRYKA PODDĘBSKIEGO

ARCHITEKTURA UKRAINY W TWÓRCZOŚCI GEORGIJA ŁUKOMSKIEGO

UNIKATOWA PUBLIKACJA GEORGIJA ŁUKOMSKIEGO O ŁUCKIM ZAMKU

ŁUCK, OSTRÓG, TREMBOWLA I INNE MIASTA W TWÓRCZOŚCI LEONARDA CHODŹKI

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1