Artykuły
  • Register

005880539

10 km na południowy wschód od Krakowa leży powiatowe miasto Wieliczka. Prawie niczym nie różni się od reszty powiatowych miast Polski. Może tylko tym, że na jego terenie położony jest jeden z niewielu zabytków, wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest to zabytek szczególny – kopalnia soli, działająca od średniowiecza aż do 1964 r.

Najstarsza wzmianka o kopalni soli w tej miejscowości („Magnum sal alias”) pochodzi z przywileju króla Kazimierza I Odnowiciela, nadanego w 1044 r. W dokumentach XII wieku, gdzie już wprost pisze się o wydobywaniu soli, miejscowość ta też pojawia się często pod łacińską nazwą Magnum Sal, czyli Wielka Sól. Uważają, że podobne znaczenie ma również jej polska nazwa „Wieliczka”, odzwierciedlająca rozmiar i znaczenie znajdującej się tam kopalni. Kopalni soli w okolicach Krakowa było dużo, ot chociażby Bochnia, ale tylko jedna z nich była pod każdym względem wielka – Wieliczka.

Sól w średniowieczu była nie tylko spożywczym i przemysłowym towarem pierwszej potrzeby, ale także środkiem płatniczym, zastępującym pieniądze metalowe. Dostępne są obliczenia, z których wynika, że w XIV wieku, za panowania króla Kazimierza III Wielkiego, same kopalnie soli zabezpieczały 1/3 wpływów do budżetu państwa. Z tych środków sfinansowana była budowa Akademii Krakowskiej, która później rozwinęła się w Uniwersytet Jagielloński.

Od końca XIII wieku do pierwszego rozbioru Polski w 1772 r. działały „żupy krakowskie” – przedsiębiorstwo, zajmujące się wydobywaniem soli w Wieliczce i Bochni. Żupy obejmowały kopalnie soli w owych miejscowościach wraz z tamtejszymi warzelniami. Przedsiębiorstwo to było największym w Rzeczypospolitej i jednym z największych w Europie. Po rozbiorach Wieliczka znalazła się w zaborze austriackim i przeżyła w XIX wieku spory rozwój technologiczny, wytyczono także pierwszą trasę turystyczną. W latach 1826-55 w kopalni odbywały się nawet sanatoria lecznicze. Odnowiono tę praktykę dopiero w 1958 r.

 

Od 1996 r. kopalnia funkcjonuje tylko jako obiekt turystyczny. Liczy 9 poziomów, najgłębszy z których leży 327 metrów pod powierzchnią ziemi. Łączna długość korytarzy Zabytkowej Kopalni Soli w Wieliczce sięga około 300 km. Złoża soli w Wieliczce obejmują 5,5 km. Znajduje się tam 2350 komór i ponad 240 km chodników.

Część z nich wydzielono na strefę zabytkową. Liczy ona 218 komór i 190 chodników, w tym ponad 20 komór udostępnionych do zwiedzania w ciągu trasy turystycznej i 14 komór w Muzeum Żup Krakowskich (działa od 1951 r.). Najbardziej znane z udostępnionych do zwiedzania komór to: Komora Kazimierza Wielkiego, Komora Mikołaja Kopernika, Komora Józefa Piłsudskiego, Komora Wisła, Komora Warszawa. W wielu z nich znajdują się rzeźby solne, przedstawiające postaci znanych Polaków, na przykład, Mikołaja Kopernika, a także całe sceny, związane z historią kopalni. W Komorze Janowice można zobaczyć scenę ilustrującą legendę o pierścieniu Świętej Kingi, w której opowiada się o pochodzeniu złoża soli w Wieliczce.

Oprócz tego, w kopalni znajduje się kilka kaplic, spośród których za główną uważa się Kaplicę Świętej Kingi (patronki tego solnego miasta). Równie piękna jest Kaplica Świętego Krzyża, Kaplica Świętego Antoniego i Kaplica Świętego Jana. Wszystkie przedmioty, rzeźby i nawet żyrandole w tych kaplicach wykonano z obrobionej w specjalny sposób soli kamiennej. Przez wszystkie te kaplice przechodzi podziemny szlak pielgrzymkowy. 6 stycznia 2010 r., w święto Trzech Króli, został on udostępniony dla turystów. Atrakcją tego szlaku jest solny pomnik papieża Jana Pawła II w Kaplicy Świętej Kingi. Podziemny szlak pielgrzymkowy oraz podziemna Droga Krzyżowa z 14 stacji-rzeźb drewnianych, wmontowanych w kwietniu 2010 r. w ściany chodnika w pobliżu Kaplicy Świętej Kingi, zostały poświęcone przez kardynała Stanisława Dziwisza. Podziemną Drogę Krzyżową dedykowano pamięci papieża Jana Pawła II.

Ekspozycja Muzeum Żup Krakowskich mieści się częściowo pod ziemią, w komorach kopalni, częściowo na powierzchni, w Zamku Żupnym z XIII wieku. Podziemna część ekspozycji jest największym muzeum podziemnym w Europie. W nim przedstawiono historię kopalni, narzędzia pracy oraz urządzenia, służące kiedyś dla budowy i utrzymania kopalni, wydobycia soli i wywiezienia jej na powierzchnie.

Obecnie Zabytkowa Kopalnia Soli w Wieliczce tętni życiem. Każdego roku odwiedza ją coraz więcej turystów z różnych krajów. Ekspozycje są odnawiane i poszerzane. W solnych kaplicach kopalni organizowane są msze święte, udzielane sakramenty chrztu i ślubu. W podziemnych komorach odbywają się przedsięwzięcia edukacyjne, koncerty, wesela, studniówki, bankiety. Nie brakuje wydarzeń na poważną skalę. W lutym 2009 r. w kopalni odbyło się spotkanie ministrów obrony państw NATO, a 4 czerwca tego samego roku – premierów państw Grupy Wyszehradzkiej (Polska, Czechy, Słowacja, Węgry).

Zabytkowa Kopalnia Soli w Wieliczce ma dużo szczególnych cech. Najważniejszą z nich jest chyba to, że losy tej kopalni są wcieleniem współczesnej koncepcji funkcjonowania zabytku kulturowego. Według tej koncepcji zabytek, nawet po zaprzestaniu wykorzystywania go zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem, nie może stać się własnym nagrobkiem – pustą, martwą i nieciekawą formą architektoniczną. Musi on żyć dalej, umiejętnie przystosowany do wykorzystania w innych celach kulturowych oraz edukacyjnych. Tylko w taki sposób może nadal odgrywać swoją główną rolę – łączyć pokolenia i oswajać ludzi z dziejami ich przodków, najpierw z dziejami sztuki w najszerszym jej rozumieniu.

 

 

Natalija KATRENCIKOVA
FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1