Artykuły
  • Register

pano

Stare Miasto w Krakowie znalazło się na pierwszym miejscu wśród polskich zabytków, wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości UNESCO. Nie jest to wynik tylko kolejności wpisania na tę Listę (w 1978 r.).

Kraków – była stolica Polski, pierwsze w kraju miasto uniwersyteckie, szczególne miejsce dla polskiej historii i kultury. Wawel, Rynek Główny z kościołem Mariackim, wieżą ratuszową i Sukiennicami, Barbakan, Planty, Kazimierz… To są miejsca znane i ważne dla każdego Polaka. Teraz są to architektoniczne symbole polskości.

Każdego roku do Krakowa przyjeżdżają rzesze turystów z całego świata. Rdzenni krakowiacy mówią, że przez tłumy turystów starają się rzadziej bywać w centrum, że brakuje im ciszy i spokoju. Ale nie do końca jest to prawda. Są dumni ze swego rodzimego miasta i większość z nich za żadne skarby świata nie zmieniłaby miejsca zamieszkania. Bo przecież drugiego Krakowa nie ma.

Każdy, kto spędził w nim chociażby tydzień i wyjeżdżając, myślał, że wszystko zwiedził, wszystko zobaczył i już nie ma co w Krakowie robić, za jakiś czas odczuwa dziwną nostalgię za tym miastem. Chce się przejść jego uliczkami, popatrzeć na gołębie, wejść do kościołów, muzeów, teatrów, zgubić się wśród tłumu na Rynku Głównym. Wrócić tam chociażby na jeden dzień. To jest właśnie magia Krakowa. Moim osobistym sposobem na zachowanie pogody ducha są powroty przynajmniej raz na rok, półtora.

Mam nadzieję, Szanowny Czytelniku, że przebaczysz mi taki długi wstęp. I że po przeczytaniu tego tekstu ktoś, kto jeszcze nie był w Krakowie, zechce odwiedzić to miasto. Poniżej kilka rad dla takich osób.

 

Będąc w Krakowie, przejdźcie Drogą Królewską: od Barbakanu i Bramy Floriańskiej (fragmenty starej fortyfikacji) ulicą Floriańską na Rynek Główny, a stąd ulicą Grodzką - do Wawelu. Od Wawelu już prosta droga do dawnej żydowskiej dzielnicy Kazimierz. Nie jest ona częścią Drogi Królewskiej, ale jest częścią historyczno-architektonicznego kompleksu, wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa pod nazwą Stare Miasto w Krakowie. Kompleks ten liczy ponad 3000 zabytków architektury.

Najdawniejszą częścią tego kompleksu są ulice i budowle w granicach średniowiecznego miasta, założonego w tym miejscu w 1257 r. przez króla Polski Bolesława V Wstydliwego. Dobrze zachowana z tych czasów sieć ulic i Rynek, największy w średniowiecznej Europie, uznawane są za wzór średniowiecznego planowania urbanistycznego. Stare Miasto jest otoczone parkiem, zwanym Planty. Park ten był założony w latach 1822-1830 na miejscu dawnych wałów ziemnych i murów obronnych średniowiecznego Krakowa.

 

Na Rynku Głównym są kościół Mariacki, Sukiennice i Wieża Ratuszowa. Kościół Mariacki jest jedną z najważniejszych świątyń, a jednocześnie – jednym z najbardziej znanych zabytków w Polsce. Pierwszy murowany kościół na miejscu obecnego Mariackiego został wybudowany jeszcze w XIII wieku w stylu romańskim. Został on jednak zniszczony przez najazdy tatarskie. Odbudowano i dobudowano kościół w wiekach XIV-XV, w stylu późnogotyckim.

Podczas późniejszych renowacji do architektury kościoła zostały wniesione oddzielne renesansowe elementy. Co godzinę z wieży wyższej kościoła przez trębacza grany jest hejnał – melodia wyznacza pewną porę dnia. Południowy hejnał krakowski transmitowany jest przez radio na całą Polskę.

Po środku Rynku Głównego stoją Sukiennice – budowa stanowiąca kiedyś podwójny rząd kramów sukiennych, od czego właśnie otrzymała swoją nazwę. Obecnego kształtu Sukiennice nabyły w wiekach XVI-XIX. Teraz znajdują się w nich rzędy kramów z biżuterią i pamiątkami, kawiarnie, a na piętrze – Galeria Polskiego Malarstwa i Rzeźby XIX wieku. Nieopodal Sukiennic stoi Wieża Ratuszowa – gotycka wieża z XIV wieku.

 

Na końcu Drogi Królewskiej znajduje się Wawel – wzgórze, na którym są Zamek Królewski oraz Bazylika Archikatedralna Św. Stanisława i Św. Wacława, otoczone fortyfikacjami. W XI wieku Kraków (miasto znajdowało się wtedy na Wawelu, a nie w okolicach Rynku Głównego) oficjalnie stał się siedzibą biskupią oraz stolicą państwa polskiego. W tym czasie rozpoczęto budowę Zamku Królewskiego oraz katedry na Wawelu, która stała się miejscem koronacji, a od XIV wieku wiecznego spoczynku polskich królów. Oba te kompleksy architektoniczne nieraz były przebudowywane. Obecnie zachowują one kształty nadane im przeważnie w wiekach XVI-XVII.

Od XIX wieku w archikatedrze chowano najsławniejszych zmarłych Polaków. Obecnie spoczywają tu Józef Poniatowski, Tadeusz Kościuszko, Józef Piłsudski, Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Władysław Sikorski. W 2010 r. w archikatedrze zostały pochowane także ciała Lecha i Marii Kaczyńskich. Na Zamku Królewskim można zwiedzić reprezentacyjne komnaty królewskie, apartamenty królewskie, skarbiec koronny, zbrojownię. Częścią kompleksu zabytków Wzgórza Wawelskiego są także Ogrody Królewskie i Smocza Jama – jaskinia, w jakiej rzekomo mieszkał kiedyś Smok Wawelski.

 

Kazimierz, współcześnie dzielnica Krakowa, w wiekach XIV-XIX był oddzielnym miastem. Nazwę swoją otrzymał od imienia króla Kazimierza III Wielkiego, który nadał istniejącej za Wisłą osadzie prawa miejskie. W 1495 r. do jednej z dzielnic tego miasta sprowadzono Żydów krakowskich. Skutkiem tego było powstanie dzielnicy żydowskiej, która do dziś pozostaje wizytówką Kazimierza. Na jej terenie zachowało się 7 synagog, 2 cmentarze żydowskie, rynek, rytualna łaźnia (mykwa), domy mieszkalne.

Podczas II wojny światowej prawie cała żydowska ludność Kazimierza została zniszczona. Odrodzenie dzielnicy przyniosła kultura żydowska. Od 1988 r. prawie corocznie odbywa się tutaj Festiwal Kultury Żydowskiej, działają galerie sztuki, teatry. Na Kazimierzu kręcono film Stevena Spielberga „Lista Schindlera” (fabryka Schindlera też znajdowała się w Krakowie, obecnie można jej teren zwiedzić z wycieczką). Współczesny Kazimierz jest dzielnicą artystyczną, turystyczną i imprezową – działa tu mnóstwo restauracji, kawiarni, pubów i klubów.

 

Kraków oferuje swoim gościom i mieszkańcom chyba wszystkie możliwe kulturalne atrakcje. W tym wyjątkowym mieście w godny podziwu sposób łączą się ze sobą kultura tradycyjna, klasyczna i współczesna, polska i żydowska, wysoka i masowa. Takiego zachwycającego krajobrazu kulturowego nie da się znaleźć chyba w żadnym innym mieście Europy, a może i całego świata. Dlatego właśnie dostało ono pierwsze miejsce wśród polskich zabytków na Liście Światowego Dziedzictwa.

 

Natalija KATRENCIKOVA