Artykuły
  • Register

piatnycka girkaW toponimice historycznej Łucka jest słynne uroczysko «Piatnicka Górka» – wzgórze, na którym położony jest skwer. On się znajduje obok budynku Wołyńskiej Państwowej Telewizji i Radia i (w którym wcześniej było kino «Batkiwszczyna»).

W celu zachowania toponimu «Piatnicka Górka» Łucka Rada Miejska postanowiła zmienić nazwę ulicy Gorkiego na Piatnicka Górka. Jednak skąd się wzięła ta nazwa i kiedy został założony skwer?

IMG 8768 1

W źródłach historycznych pochodzących z ХVІ-ХVIII w. znajdujemy wzmiankę, że na terenie przedmieścia Pomostocze (albo Chmielnik) starego Łucka znajdowała się Cerkiew św. Paraskewy Piatnicy (od tej nazwy wywodzi się też nazwa miejscowości). Stare przedmieście było położone na terenie współczesnych ulic Bogdana Chmielnickiego, Krywyj Wał, Głuszec i placu Bracki Most. Posiadało ono topografię wygodną dla zasiedlenia i stanowiło jedyny osadniczy zespół z przyległą wyspową, czyli środkową częścią miasta. W północnej części przedmieścia (obecnie Krywyj Wał) niegdyś były fortyfikacje, fosa i wał.

Ze źródeł pisemnych dowiadujemy się, że centrum architektonicznym przedmieścia był plac handlowy, na północ od którego stała cerkiew. Jak wiemy, święta męczennica Paraskewa Piatnica była patronką handlu.

Cerkiew nie posiadała bogatego wnętrza. Według spisu inwentaryzacyjnego w 1607 roku, znajdowało się w niej cztery księgi cerkiewne, dwa małe dzwony, naczynie (przeważnie cynkowane) i jedno kadzidło. Główną wartością była ikona Świętej Piatnicy i pozłacany srebrny krzyż.

Z czasem cerkiew podupadła i cały jej majątek został przekazany przedstawicielom innych wyznań.

Już w drugiej połowie XIX w. po świątyni nic nie pozostało, ale ona nadal żyła w pamięci ludzi. Na przykład na planie 1886 roku, który jest przechowywany w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym, północno-zachodnia część przedmieścia nazywana była jako Jurydyka Piatnicka. Jurydyka to teren, którego ludność znajdowała się pod władzą świeckiego lub duchowego feudała. W ХVІІ-ХVІІІ w. tereny miejskie były podzielone nie tylko na jurydyki, lecz też na parafie cerkiewne, których liczba zależała od liczby świątyń parafialnych. W tych czasach parafia zajmowała kilka dzielnic miasta, które były położone dookoła centrum parafialnego, złożonego ze świątyni parafialnej, cmentarza i ewentualnie szkoły czy szpitala. Parafianie stanowili cerkiewną wspólnotę na czele z kapłanem, klerykami i radą starostów. Teren parafii mógł zmniejszać się lub zwiększać, w zależności od połączenia czy podziału parafii. Prawdopodobnie jurydyki określone na planie miasta pokrywają się z granicami dawnej parafii Cerkwi św. Piatnicy.

W drugiej połowie ХІХ w. wzrasta zainteresowanie do poszukiwania, badania i zachowania zabytków historycznych na terenach Łucka i Wołynia. Jednym z kierunków badawczych było poszukiwanie i zbadanie dawnych, już nieistniejących cerkwi i klasztorów prawosławnych. Zwłaszcza, dużym zainteresowaniem krajoznawców cieszyła się Cerkiew św. Piatnicy.

IMG 8773 1

Na wniosek starosty Cerkwi Podniesienia Św. Krzyża w Łucku G.Łysanowicza w imieniu Bractwa Prawosławnego, Duma Miejska przedyskutowała propozycję wybudowania na Placu Piatnickim kaplicy jako wspomnienia o dawnej Cerkwi św. Paraskewy. W postanowieniu Łuckiej Dumy Miejskiej z dnia17 marca 1893 roku napisano: «…równocześnie z budową pomnika (czyli kapliczki) należy usunąć z tego miejsca zwykły ruch uliczny i związane z nim różne nieczystości oraz doprowadzić to miejsce do należytego wyglądu, założywszy na jego terenie skwer…». Propozycję poparto i na budownictwo kaplicy wydano cztery tysiące cegły. Ponadto, dodatkowo wydano sto rubli na urządzenie skweru i jego ogrodzenie. Tak więc, po 120 latach, ówczesny samorząd lokalny postanowił, mówiąc językiem współczesnym, zachować kulturowe dziedzictwo miasta. W tym samym roku została zbudowana kaplica. Istniała ona do 1947 roku i została rozebrana, a na jej miejscu wybudowano fontannę. Jednak mimo wszystko, mieszkańcy Łucka nazywają to wzgórze Piatnicką Górką.

Kontynuując tradycje wspólnoty miejskiej, w ciągu ubiegłego i bieżącego roku Łucka Rada Miejska porządkowała teren skweru przy ulicy Piatnicka Górka. Należy zauważyć, że przed rozpoczęciem prac ziemnych przeprowadzono badania archeologiczne, dzięki którym znaleziono warstwę z ХІІ-ХІІІ w., co świadczy o zaludnieniu tej miejscowości jeszcze w dawnych czasach.

Jurij MAZURYK, członek Narodowego Związku Krajoznawców