Artykuły
  • Register

Historia szkoły w Kopaczówce ma wiele ciekawych kart. Szczególnie interesujące są losy nauczycieli, którzy tu pracowali. Dziś chcę opowiedzieć o Józefie Kwaśniewskiej – nauczycielce, która uczyła miejscowe dzieci przez 20 lat.

Józefa Kwaśniewska urodziła się 29 lutego 1888 r. w Dżurynie na Podolu (obecnie rejon szarogrodzki w obwodzie winnickim) w rodzinie Karola i Wiktorii (nazwisko panieńskie nie jest nam znane). Kwaśniewscy mieli troje dzieci – najmłodsza Józefa, średnia Stanisława (ur. w 1878 r.) oraz najstarszy – syn Zygmunt (ur. w 1877 r.). Józefa najpierw uczyła się w domu, a następnie w latach 1907–1909 – na kursie dla nauczycielek w tzw. szkole pani Marciszewskiej w Warszawie (Szkoła dla Ochroniarek i Nauczycielek Ludowych założona z inicjatywy Zgromadzenia Sióstr Posłanniczek Maryi od Najświętszego Serca Jezusa pod kierunkiem s. Stefanii Marciszewskiej, – red.). Od 1909 do 1920 r. pracowała w prywatnych szkołach na Podolu.

Na Wołyń Józefa Kwaśniewska przyjechała w 1921 r. Zaczęła wówczas pracować w kolonii Kiryłucha w gminie Rożyszcze. Rok później została przeniesiona do szkoły we wsi Pożarki w tej samej gminie, gdzie pracowała przez kolejne dwa lata. 1 października 1924 r., zgodnie z rozporządzeniem inspektora szkolnego, rozpoczęła pracę w Kopaczówce. Doszło do tego przez przypadek: we wsi Ozierce nie było mieszkania dla nauczyciela, więc skierowano ją do Kopaczówki, gdzie uczyła dzieci do końca II wojny światowej.

W Kopaczówce Józefa Kwaśniewska była również aktywną działaczką społeczną. W latach 30. stała na czele szkolnych ośrodków Polskiego Czerwonego Krzyża oraz Kasy Stefczyka. Pod jej kierownictwem z uczniami prowadzone były rozmowy na temat higieny i ochrony zdrowia, a zimą mieszkańcom wsi rozdawano zioła lecznicze.

Do 1926 r. Józefa Kwaśniewska wspólnie ze swoją siostrą Stanisławą mieszkała w domu miejscowego kowala Kazimierza Pozniakowskiego, od 1926 do 1929 r. – u Józefy Tuńskiej, następnie w domu Franciszka Piotrowskiego. Wszystkie te budynki były wynajmowane w tym okresie na potrzeby szkoły. W 1929 r. Józefa Kwaśniewska została kierownikiem miejscowej Dwuklasowej Szkoły Podstawowej. Pełniła te obowiązki do 1936 r. Po objęciu funkcji kierownika przez nowego nauczyciela Tadeusza Kozioła, Józefa kontynuowała pracę w tej samej szkole.

Kopacziwka Kwasniewska 1

Dzieci z Kopaczówki wspólnie z ks. Michałem Prażmowskim i Józefą Kwaśniewską. 1939 r. Zdjęcie ze strony wolyn.freehost.pl

Z początkiem II wojny światowej oraz sowieckiej agresji we wrześniu 1939 r. Józefa Kwaśniewska została zastępcą Tadeusza Kozioła, kierownika miejscowego ośrodka Obozu Zjednoczenia Narodowego. Wkrótce enkawudziści przeprowadzili rewizje w mieszkaniach wszystkich aktywnych członków miejscowego polskiego podziemia, w tym także nauczycieli.

W trakcie przeszukania Józefie Kwaśniewskiej skonfiskowano polską literaturę, Brązowy Medal za Długoletnią Służbę wręczony jej po 10 latach pracy zawodowej, liczne zdjęcia, listy i rysunki. Poza tym znaleziono ukryte w poduszkach agitacyjne polskie plakaty, portrety Piłsudskiego, Mościckiego i Rydza-Śmigłego. Nauczycielka zaprzeczała swojemu członkostwu w politycznych partiach lub innych organizacjach. Została oskarżona o antyradziecką agitację wśród mieszkańców wsi, uczniów i ich rodziców, realizację podczas zajęć szkolnych polskiego wychowania patriotycznego, werbowanie rodziców uczniów do podziemnej organizacji. Poza tym, nauczycielka nie zgodziła się na przekonywanie miejscowych mieszkańców do udziału w wyborach do Zgromadzeń Ludowych, a także prowadziła zbiórkę dla represjonowanych mieszkańców Kopaczówki oraz osadników z sąsiedniej kolonii Korczówka.

24 czerwca 1940 r. Józefa Kwaśniewska została aresztowana, a następnie skazana na osiem lat obozów pracy za udział w «antyradzieckiej powstańczej organizacji» oraz rozpowszechnianie «kontrrewolucyjnej literatury». Przed przeniesieniem do obozu pracy była przetrzymywana w Łuckim Więzieniu.

Z początkiem niemieckiej okupacji Wołynia w 1941 r. Józefa Kwaśniewska, której udało się przetrwać podczas masakry w Łuckim Więzieniu dokonanej 22–23 czerwca 1941 r., powróciła do szkoły w Kopaczówce na stanowisko nauczycielki. Była to wówczas Czteroletnia Podstawowa Szkoła prowadzona przez Adolfa Tomasza, Czecha z pochodzenia.

Od października 1943 r. Józefa Kwaśniewska była jedyną nauczycielką i jednocześnie dyrektorem placówki. З listopada 1943 r. wspólnie z inną nauczycielką, Jadwigą Michałowską, która w tym czasie nie pracowała w szkole, została łączniczką na odcinku AK Rożyszcze Koło. Podczas obliczania szkód, dokonanych we wsi w czasie okupacji niemieckiej Józefa Kwaśniewska powiedziała: «Jeszcze nie wiadomo, kto wojnę wygra, a rachunek już wystawiają Niemcom». Te słowa później zostaną jej przypomniane.

Pod koniec września 1944 r. władze radzieckie usunęły Józefę Kwaśniewską ze stanowiska nauczyciela. Przeciwko niej znowu wszczęto postępowanie karne. Oskarżono ją o działalność antyradziecką, zarzucano liczne antyradzieckie wypowiedzi, m.in. to, że nazywała polski rząd komunistyczny «sprzedajnym» i «zdradzieckim», prowadziła «polską nacjonalistyczną agitację», chciała, aby odnowiono granice z 1939 r., o młodych radzieckich nauczycielach mówiła, że «nie są w dostatecznym stopniu przygotowani do podjęcia pracy pedagogicznej», wzywała miejscowych do rezygnacji z nadania sowieckiego obywatelstwa, przyjęcie którego znaczyłoby zdradę polskiego.

4 stycznia 1945 r. Józefa Kwaśniewska została skazana na 10 lat łagrów. Jednak już w listopadzie tego samego roku w mieście Szachty w obwodzie rostowskim jej sprawa została ponownie rozpatrzona. Śledczy uznali, że brakuje podstaw do pociągnięcia jej do odpowiedzialności karnej i 1 grudnia zamknęli postępowanie. W styczniu 1946 r. Kwaśniewska przyjechała do wsi, której obecna nazwa brzmi Zielonka Pasłęcka (województwo warmińsko-mazurskie), gdzie zamieszkała większość wypędzonych mieszkańców Kopaczówki. Niemiecka nazwa wsi brzmiała Grinhagen. Przesiedleńcy z Wołynia przez jakiś czas nazywali ją Wołyniec, wkrótce Zielonka-Wołyńska, ale w 1949 r. zgodnie z decyzją miejscowych władz nazwę wsi oficjalnie zmieniono na Zielonka Pasłęcka.

W Zielonce Józefa Kwaśniewska również aktywnie włączyła się do nauczania oraz pracy w zakresie kultury. W latach 1949–1950 pracowała jako kierownik miejscowej szkoły. Wkrótce, za zbyt aktywną postawę i pobożność, pasłęckie władze oświatowe wysłały ją do Łępna. Własnej rodziny Józefa nigdy nie założyła.

Kopacziwka Kwasniewska 2

Uczniowie 7 klasy oraz nauczyciele szkoły w Zielonce Pasłęckiej. Pośrodku siedzi Józefa Kwaśniewska. 1950 r. Zdjęcie ze strony: https://nk.pl/szkola/107039/klasy

Osobno należy przypomnieć sylwetkę brata Józefy Kwaśniewskiej, Zygmunta Kwaśniewskiego – aktywnego działacza politycznego i religijnego na Kijowszczyźnie. W 1901 r. został skreślony z listy studentów Wydziału Medycyny na Uniwersytecie im. Świętego Włodzimierza w Kijowie za aktywną działalność w ośrodku Partii Socjalistów-Rewolucjonistów. Następnie uczył dzieci w domu Mańkowskich, ziemian i właścicieli cukrowni w majątku Saginka w powiecie jampolskim na Podolu.

Kopacziwka Kwasniewska 3

Zygmunt Kwaśniewski. Zdjęcie z książki Hiroaki Kuromiya «The Voices of the Dead: Stalin's Great Terror in the 1930s».

W 1909 r. ukończył katolickie seminarium duchowne w Żytomierzu i przyjął święcenia kapłańskie. Niósł posługę w kościołach w Płoskirowie, Kijowie oraz Bracławiu. W latach 1920, 1923, 1924 i 1926 wszczynano przeciwko niemu śledztwa i trzymano w areszcie. Zarzucano mu współudział w szpiegowaniu na rzecz Polski. 2 marca 1930 r. aresztowano go ponownie i 27 czerwca skazano w grupowej «Sprawie polskiej kontrrewolucyjnej і szpiegowskiej organizacji na Prawobrzeżnej Ukrainie».

Później niósł posługę kapłańską w Rostowie nad Donem, kilka razy odwiedzał w tym czasie Płoskirów. 31 grudnia 1936 r. przybył do Kijowa, pracował w parafiach Świętego Aleksandra oraz Świętego Mikołaja, w których nie było wówczas księży.

Po raz ostatni Zygmunt Kwaśniewski został aresztowany 3 czerwca 1937 r. Oskarżono go o organizację polskiego nacjonalistycznego podziemia na Prawobrzeżnej Ukrainie i w Kijowie, szpiegowanie na rzecz «obcego konsulatu» oraz «nielegalnego przedstawiciela Watykanu» – biskupa Neveu. 25 września 1937 r. zgodnie z decyzją Kolegium Specjalnego przy NKWD ZSRR z 22 września 1937 r. Zygmunt Kwaśniewski został rozstrzelany w Kijowskim Wewnętrznym Więzieniu i pochowany w Bykowni pod Kijowem.

Serhij JANISZEWSKI,
Kopaczówkа

CZYTAJ TAKŻE:

SZKOLNICTWO W KOPACZÓWCE: OD POCZĄTKU ХХ WIEKU DO DNI DZISIEJSZYCH

LOSY NAUCZYCIELI Z KOPACZÓWKI: TADEUSZ KOZIOŁ

 

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

 

 Kursy walut

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

 

cz

 

 

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1