Artykuły
  • Register

Podczas I wojny światowej fotografowie wojska austro-węgierskiego i niemieckiego zrobili na Wołyniu wiele zdjęć, dzięki czemu możemy dziś dowiedzieć się, jak wyglądał nasz region w tamtych czasach.

I wojna światowa, która rozpoczęła się 105 lat temu, była jednym z najokropniejszych wydarzeń w dziejach ludzkości, które pochłonęło ogromną liczbę ofiar. Od samego początku tereny Ukrainy znalazły się w centrum działań wojennych. Setki tysięcy mieszkańców naszych ziem zmobilizowano do wojska po obu stronach frontu. Ludność cywilna uciekając przed wojną często musiała opuszczać domy. W latach 1915–1917 na ziemi wołyńskiej miały miejsce aktywne działania wojenne. Chociaż stosunki między wojskami austro-węgierskimi i niemieckimi z jednej strony a miejscową ludnością z drugiej były skomplikowane, wizerunek niemieckiego żołnierza był daleki od stereotypu, który usiłowały narzucić władze carskiej Rosji. Wśród austro-węgierskich i niemieckich żołnierzy było wielu przedstawicieli inteligencji, którzy z reguły pełnili służbę w komendach wojskowych lub na zapleczu. Wśród nich byli historycy, archeolodzy, historycy sztuki i etnografowie. Na rysunkach wojskowych artystów znajdujemy niezwykle ciekawe sceny z wołyńskimi krajobrazami. Na frontach I wojny światowej służyli także fotografowie: zarówno nieznani amatorzy, jak i wybitni artyści, którzy często zajmowali się fotografią na długo przed rozpoczęciem wojny.

Akurat w okresie I wojny światowej nastąpił znaczny postęp w dziedzinie sprzętu fotograficznego, kompaktowe aparaty sprawiły, że sztuka fotografii stała się powszechna i szeroko dostępna, więc dla żołnierzy armii «okupacyjnych» nie była już czymś dalekim i nieosiągalnym. Ponadto w armii niemieckiej zdjęcia były szeroko wykorzystywane do celów wojennych, głównie wywiadowczych. Często wykonywano zdjęcia lotnicze przedstawiające pozycje wrogich jednostek, a także miast i wsi. Jednocześnie wielu wojskowych posiadających aparaty fotograficzne mogło rejestrować, poza scenami wojennymi, codzienne życie miejscowej ludności, a także wykonywać zdjęcia krajobrazowe i portretowe. Dzisiaj wiele fotografii zrobionych przez wojskowych miłośników tej sztuki, często w jedynym egzemplarzu, to unikalne dokumenty, które pozwalają zobaczyć nieistniejące zabytki architektury i odkryć nieznane strony historii I wojny światowej.

Oprócz fotografów z zamiłowania było oczywiście wielu profesjonalistów, którzy pracowali w wydawnictwach polowych i drukarniach jednostek wojskowych. Na podstawie materiałów fotograficznych z terenu wydawali dużo pocztówek dla żołnierzy, którzy często otrzymywali je bezpłatnie.

Wysoki profesjonalizm, umiejętność wyboru tematu, dynamika zdjęć były nieodłączną cechą wydawnictwa braci Hochlandów z Królewca «Verlag Gebrüder Hochland». Fotograf tego zakładu, A. Kühlewindt, tak umiejętnie wybierał perspektywę, że banalne bagno lub pole w połączeniu z dynamiką fabuły na pocztówce mogły wyglądać ciekawie i ekscytująco.

1 wojna sw 8

Austro-węgierska komenda kolejowa w oczekiwaniu na pociąg przy stacji końcowej Poginki na linii Łuck-Kowel. Wydawnictwo braci Hohlandów, Królewiec, 1917 r.

1 wojna sw 9

Zniszczony budynek w pobliżu linii frontu w Świdnikach (obecnie rejon kowelski). Wydawnictwo braci Hohlandów, Królewiec, 1917 r.

1 wojna sw 10

Odpoczynek w pobliżu cerkwi we wsi Stobychwa (obecnie rejon koszyrski). Wydawnictwo braci Hohlandów, Królewiec, 1917 r.

Duża liczba pocztówek z krajobrazami Wołynia została również opublikowana przez wydawnictwa «Bug-Armia» i «Dr Trenkler & Co» z Lipska i in.

Najwięcej kart pocztowych na temat Wołynia pojawiło się dzięki wydawnictwu Karla Harbauera (działało w latach 1912–1929). Karl Harbauer otrzymał pozwolenie na założenie firmy 5 marca 1912 r., a już 29 marca 1912 r. wydawnictwo rozpoczęło działalność. Do 1922 r. jego siedziba znajdowała się w Wiedniu. Wydawnictwo słynęło z aktywności, zwłaszcza podczas I wojny światowej. Głównymi obszarami zainteresowania były publikacje wojskowe, polityczne, prawne, historyczne i kryminalne. Kariera Karla Harbauera jako oficera jest odzwierciedlona w efektach działalności wydawnictwa, której główną częścią były książki o tematyce wojskowej.

Ważne miejsce wśród materiałów wydawanych przez Karla Harbauera podczas I wojny światowej stanowiły widokówki drukowane na potrzeby wojska austro-węgierskiego. Na prośbę wydawnictwa wojskowego działającego przy księgarni polowej 4 armii gwardyjskiej 340. poczty polowej, w latach 1916–1917 wyprodukowano dużą serię kilku tysięcy widokówek, na których przedstawiono krajobrazy miast i wsi położonych niemal na całej linii frontu wschodniego od zachodniej Galicji do północnego Polesia. Wiele pocztówek pochodziło z terenów Wołynia.

1 wojna sw 11

Wołyńscy uchodźcy na dworcu kolejowym w Kowlu. Wydawnictwo Karla Harbauera, Wiedeń 1916 r.

1 wojna sw 14

Dworzec kolejowy w Kowlu. Odjazd feldmarszałka, naczelnego dowódcy armii austro-węgierskiej, arcyksięcia austriackiego Friedricha. Wydawnictwo Karla Harbauera, Wiedeń 1916 r.

1 wojna sw 15

Dworzec kolejowy w Kowlu. Król Saksonii Friedrich-August III odwiedza wojska niemieckie na Wołyniu. Wydawnictwo Karla Harbauera, Wiedeń 1916 r.

1 wojna sw 20

Dworzec kolejowy w Kowlu. Wydawnictwo Karla Harbauera, Wiedeń 1916 r.

1 wojna sw 21

Kowel. Ogród przy kasynie oficerskim. Wydawnictwo Karla Harbauera,
Wiedeń 1916 r.

1 wojna sw 22

Ulica Łucka w Kowlu. Wydawnictwo Karla Harbauera, Wiedeń 1916 r.

1 wojna sw 23

Kowel. Sklepy na ulicy Łuckiej. Wydawnictwo Karla Harbauera, Wiedeń 1916 r.

Z wydawnictwem Karla Harbauera ściśle współpracowała spółka fotograficzna F.J. Mařika i Duschnika (ich imiona nie są nam znane) – czeskie wydawnictwo, które podczas I wojny światowej produkowało widokówki głównie na potrzeby armii austro-węgierskiej. Później F.J. Mařik pracował samodzielnie, a także wykonywał zdjęcia dla wydawnictwa Karla Harbauera.

1 wojna sw 18

Austro-węgierski pociąg pancerny na Wołyniu. Zdjęcie F. J. Marika, 1916 r.

1 wojna sw 1

Defilada z okazji przybycia cesarza Wilhelma II do Włodzimierza Wołyńskiego.
6 października 1916 r.

1 wojna sw 2

Wizyta cesarza Wilhelma II w grupie armii generała Georga von der Marwitza koło Włodzimierza Wołyńskiego. Zdjęcie 1916 r.

1 wojna sw 3

Przybycie cesarza Austro-Węgier Karola I do Włodzimierza Wołyńskiego. Zdjęcie 1917 r.

1 wojna sw 4

Włodzimierz Wołyński. Dzielnica żydowska. Zdjęcie 1917 r.

1 wojna sw 5

Włodzimierz Wołyński. Szpital polowy w kościele garnizonowym. Zdjęcie 1917 r.

1 wojna sw 6

Włodzimierz Wołyński. Ułani ze skonfiskowanymi zwierzętami. Wydawnictwo «Welt-Press-Photo», 1916 r.

1 wojna sw 7

Mężczyzna sprzątający na ulicy Uściługskiej we Włodzimierzu Wołyńskim. Zdjęcie 1916 r.

1 wojna sw 12

Targ żydowski w Kowlu. Wydawnictwo «Berlin W9», 1916 r.

1 wojna sw 13

Feldmarszałek Paul von Hindenburg w Kowlu. Wydawnictwo «Berlin W9», 1916 r.

1 wojna sw 24

Kowel. Młyn nad rzeką Turią. 1917 r.

1 wojna sw 17

Kowel. Włoscy jeńcy wojenni pracujący na kolei. 18 kwietnia 1917 r.

1 wojna sw 16

Hołoby. Bufet żołnierski w pałacu. 5 lipca 1917 r.

1 wojna sw 19

Balon austro-węgierski na Wołyniu w pobliżu Stochodu. Zdjęcie 1916 r.

Wiktor LITEWCZUK

Opracowując ten tekst, autor opierał się na następujących publikacjach: 1) M. Dzey, S. Fedoniuk, W. Litewczuk «Od serca do serca. Wołyń na pocztówkach z początku XX wieku». Łuck, 2008. 2) Władimir Lichodiedow «Białoruś w obiektywie fotograficznym żołnierza niemieckiego 1915–1918». Mińsk, 2008. 3) Wiktor Litewczuk «Łuck na dawnych pocztówkach, grawerach i fotografiach». – Łuck, 2012.

CZYTAJ TAKŻE:

WOŁYŃ I POLESIE NA POCZTÓWKACH «KSIĄŻNICY ATLAS»

WOŁYŃ NA POCZTÓWKACH WYDAWNICTWA «RUCH»

«SERCE SERCU WIADOMOŚĆ PRZEKAZUJE»: Z HISTORII KARTEK POCZTOWYCH

«SERCE SERCU WIADOMOŚĆ PRZEKAZUJE»: Z HISTORII KARTEK POCZTOWYCH. CZĘŚĆ 2

«SERCE SERCU WIADOMOŚĆ PRZEKAZUJE»: Z HISTORII KARTEK POCZTOWYCH. CZĘŚĆ 3

WOŁYŃSKA WYSTAWA ROLNICZO-PRZEMYSŁOWA NA ZDJĘCIACH

LITOGRAFIE NAPOLEONA ORDY NA POCZTÓWKACH

WOŁYŃ NA POCZTÓWKACH POLSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO

POCZTÓWKI WOŁYŃSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM

JAN BUŁHAK – OJCIEC POLSKIEJ FOTOGRAFII

KRZEMIENIEC OŚRODKIEM SZTUKI FOTOGRAFICZNEJ NA WOŁYNIU

ŁUCK W OBIEKTYWIE HENRYKA PODDĘBSKIEGO

 

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

VolynMedia

 

cz

 

tittle

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1