Artykuły
  • Register

Głośne stukanie do drzwi i okien zbudziło mieszkańców Wilczego. Policja przed świtem urządziła pobudkę wszystkim mieszkańcom: «Wstawać szybko, las Pana Adama Brodnickiego się pali! Trzeba gasić! Wstawać, wstawać!»

Natychmiast zebrała się cała wieś. Mężczyźni z łopatami, widłami, wiadrami szli gasić ogień. Po wejściu do lasu gdzieś się ulatniali i nikt ich już nie widział. Nie było ich przy pożarze i w domu, a las się palił, palił, aż się spalił. Nikt nie rozpaczał: ani Pan, ani gospodarze. Nie wiadomo, czyje się spaliło i kto podpalił.

Carskie «ukazy» przez dziesięciolecia powodowały wielki zamęt wśród Polaków, tj. katolików. Nie mogli zgodnie z prawem nabyć ziemi, a nawet mimo posiadania jej od wieków być właścicielem prawnym. Wiedzieli, gdzie są granice i czyje jest każde drzewo w lesie. Z potrzeby i braku ziemi zajmowali nieużytki leśne. Wycinali krzaki, karczowali korzenie i w środku zarośli, na nieco suchszym gruncie, powstawało pole zwane niwką lub ostrówkiem. Wielcy właścicieli ziemscy nie orientowali się w stanie swego posiadania, nie potrzebowali nawet tych podmokłych, zdziczałych terenów, na których rosła jedynie dzika olszyna. Gospodarze, tak Polacy, jak i Ukraińcy, skrzętnie poszerzali swoje posiadłości. Kiedy Pan się zorientował, że ponosi jakieś straty, zostawiali «ostrówki», a kiedy Pan już się nimi znów nie interesował, od nowa wracali na nie i dalej tam gospodarzyli.

Huta 2

Jeden z licznych wyroków sądowych

Przeplatało się to z przymusową sprzedażą ziemi «pańskiej» dla prawosławnych, wymuszoną kolejnymi ukazami carskimi po zniesieniu «pańszczyzny». Reformy premiera Piotra Stołypina z 1906 r. uderzały w ziemiaństwo, szczególnie polskie, i w polski żywioł. Efekt był odwrotny od zamierzonego: Polacy skonsolidowali się we wspólnocie. W wyniku reform «panowie» ponosili ogromne straty. Np. prawosławni z sąsiedniego Mydzka i Stydynia otrzymali ziemię będącą własnością pana Pourbaix. Obdarowani mieli płacić przez 40 lat niewielkie sumy w rocznych ratach. Zlekceważyli jednak ten obowiązek, nie ponosząc żadnych konsekwencji.

Huta 00

Konfliktowe ziemie koło Omelanki

Huta 3

Konfliktowe tereny koło Ostrówek

Pan Pourbaix, aby uniknąć dalszych strat, sprzedawał ziemię koło Huty Stepańskiej. Kupowali ją Niemcy i Czesi, jako protestanci i kalwini. Imperator przyzwalał na to. Tak tuż przy Hucie powstała kolonia Kamionka. Wszyscy mogli kupować byle nie katolicy, tj. Polacy. Hucianie w tych trudnych czasach mieli wybór: wegetować lub przejść na prawosławie. Ostoją dla nich pozostawał kościół i wielowiekowe szlachectwo. Trwali Hucianie, mimo wszystko, przy wierze, języku i kulturze odziedziczonej po Polsce z dawnych lat. Trwali i oczekiwali odrodzenia Ojczyzny, o jakiej im przodkowie opowiadali. Jedna, jedyna wieś, która wyłamała się z polskości i katolicyzmu, to niedaleka Rudnia. Przeszła na prawosławie, ale traktowana była pogardliwie przez obie strony.

Długo przed I wojną światową Polacy zakładali futory wokół Huty Stepańskiej, w pańskich lasach. Przy nich zajmowali kolejne nieużytki, traktując ziemię jak swoją. Panowie współpracując ze sobą położyli kres temu procederowi. Wykorzystując chłopów ukraińskich, których przekupiono różnym obietnicami, np. prawem wypasu w lesie czy też kilkoma patykami na opał, kazali zniszczyć polskie chaty w futorach leśnych. Sąsiedzi Ukraińcy szli całą gromadą i rozdzierali chaty, nie zważając na to, że są narzędziem swojego własnego ujarzmienia i poddaństwa. Nie obeszło się wtedy bez rabunków, których nikt nie ukarał, stanowiły one później zachętę do przyszłych rozbojów. Proceder tworzenia futorów został brutalnie przerwany. Gospodarze Polacy potracili chaty i będąc w odwrocie, mocno oparli się o dotychczasowe stany posiadania nie odstępując ani jednego drzewa bez procesu sądowego. Taki proces od 1912 r. zbiorowo prowadzili mieszkańcy Turu z panem Zygmuntem Meysztowiczem, właścicielem dóbr ziemskich w Policach. Sprawy nie uregulowano aż do wybuchu II wojny światowej. Wyrok sądowy zakładał częściową spłatę rozłożoną na długie lata. Jedni płacili, inni się z nich śmiali, twierdzili, że za swoje płacić nie będą. Jako ciekawostkę dodam, że sporne pola i lasy wyceniane były w złotych rublach, mimo że od 1924 r. obowiązywał złoty polski.

Huta 5

Pozwolenie na budowę domu na ziemi objętej konfliktem

Polacy domagali się od «panów» praw serwitutowych, związanych z nadaniami królewskimi, szczególnie chodziło o prawo zbierania chrustu, runa leśnego i wypasu bydła. Ukraińcy natomiast wypraszali prawa serwitutowe, bez łaski im należne, w zamian za uległość wobec «panów». Przykładem były łąki tzw. Kajstry koło polskiej wsi Wyrka. Pan skonfliktowany z Polakami przymknął oczy na przejęcie tych łąk przez Ukraińców z odległego Werbcza Wielkiego. Pomiędzy nami sąsiadami dochodziło do krwawych bójek, a nawet do zabójstwa na tym tle. W latach trzydziestych, Władysław Bańkowski z Perespy zaatakowany przy sianie widłami, zabił w samoobronie Ukraińca z Werbcza. «Panowie» dzielili i rządzili, my walczyliśmy o przetrwanie, nad wszystkim złowrogi cień kładł przednówek, kiedy to do żniw było daleko, a zboża na chleb już nie było.

Huta 7

Pokwitowanie za ziemię uwłaszczeniową

Huta 8

Pokwitowanie za opłatę z tytułu ugody z Zygmuntem Meysztowiczem

Kiedy czasy stawały się «sprzyjające», dokonywano zawłaszczeń na szeroką skalę. Takie to były czasy: nabycie ziemi przez nowego pana, rozruchy rewolucyjne 1905 r., reforma Stołypina, Wojna Światowa, rewolucja październikowa, wojna polsko-bolszewicka, przyjście Sowietów, potem Niemców, Holokaust i rzeź wołyńska. Wielkie wsie ukraińskie żyjące w szczególnych bliskich związkach wspólnotowych bezwzględnie wykorzystywały te czasy. Zawłaszczenia nigdy nie zostały ukarane, zachęcały więc do kolejnych złych czynów w następnych latach. Kto nagrabił, to miał i był do tego jeszcze wychwalanym i szanowanym przez wspólnotę.

Tekst i zdjęcia: Janusz HOROSZKIEWICZ

P. S.: Zainteresowani mogą uzyskać więcej informacji pod adresem mailowym: janusz-huta-stepanska@wp.pl

CZYTAJ TAKŻE:

OSADNICTWO POLSKIE W OKOLICACH HUTY STEPAŃSKIEJ NA WOŁYNIU

WOŁYŃ JAK CHLEB POWSZEDNI

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

VolynMedia

 

cz

 

tittle

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1