Artykuły
  • Register

Malczewski to świat mitów, legend i symboli. Był nim przepełniony, wchłonął go, ale i ten świat wchłonął artystę. Do swych uczniów mawiał często: «Maluję tak, by Polska zmartwychwstała».

 «Gdybym nie był Polakiem, nie byłbym artystą». Ilustracją tego, co artysta myślał, jest tryptyk «Prawo – Ojczyzna – Sztuka». Ojczyznę przedstawił jako dumną, zamyśloną kobietę, matkę dwójki dzieci. Cała trójka stoi na tle najbardziej polskiego z polskich krajobrazów – pola ze zbożem i kwitnącymi chabrami. Ojczyzna to kobieta-pielgrzym, podpiera się kijem, wędruje. To oczywista alegoria Polski. We włosach widzimy kwiat – ostry, taki, który może zranić. Symbolizuje nieszczęście i cierpienie. Na ramionach kobiety płaszcz w kolorze purpury, taki, jaki czasem widać na obrazach przedstawiających Chrystusa tuż przed ukrzyżowaniem. Obok Ojczyzny stoi jej córka. Trzyma w rękach kajdany. Rozkute.

Ojczyzna

Ojczyzna. (Tryptyk Prawo, Ojczyzna, Sztuka)

Jacek Malczewski to ojciec symbolizmu w malarstwie polskim przełomu XIX i XX w. Wychowany w patriotycznej rodzinie, w atmosferze narodowego mesjanizmu oraz silnych uczuć do Ojczyzny, które wyrażał w swojej wyjątkowej sztuce. Mesjanizmem zaraził go ojciec, wielbiciel poezji Mickiewicza i Słowackiego. Zwłaszcza drugi wieszcz wywierał ogromny wpływ na to, co artysta malował. Dzieła Słowackiego niezwykle często bywały inspiracją dla obrazów Malczewskiego. Niezwykły, oryginalny styl malarza operującego kontrastem wulgarności i smaku, brutalności i subtelności stawia go w rzędzie najwybitniejszych malarzy w Polsce. To również jeden z najbardziej tajemniczych artystów. Mistyk, symbolista, romantyk.

Malował, gdy Polska była pod zaborami. Zatem to zniewolenie, walka o niepodległość oraz obsesja śmierci stały się najważniejszymi obszarami, w których ujawniał swój malarski geniusz. Samo umieranie nie budziło w nim lęku. Poprzez to, że stało się tematem jego wielu obrazów, udało mu się to umieranie oswoić do tego stopnia, iż na kilka lat przed śmiercią namalował tryptyk, który zatytułował «Mój pogrzeb».

Ponieważ Jacek Malczewski jest symbolistą, zatem patrząc na jego obrazy cały czas jesteśmy mobilizowani do myślenia: «Co artysta chciał nam przekazać?» Aby w pełni zrozumieć przekaz malarza, najlepiej byłoby przed płótnem stać ze słownikiem symboli i znaków, mitologią oraz Biblią. Dopiero wówczas mamy jakąś szansę na zrozumienie tego, co artysta namalował. Dzieła Malczewskiego, jak noworoczna choinka bombkami, obwieszone są mnogością symboli, w których bardzo łatwo jest się pogubić. Zwłaszcza niezbyt wytrawnemu widzowi. Każdy szczegół, nawet najdrobniejszy, coś oznacza, kieruje naszym sposobem spostrzegania i postrzegania. U Malczewskiego, podobnie jak na obrazach holenderskich mistrzów XVI i XVII wieku, wszystko coś znaczy. W ilościach hurtowych tworzyli oni martwe natury pełne symbolizujących śmierć, miłość, erotyzm, grzech, pychę, próżność – kwiatków, luster, zegarów, kości, kielichów (pustych albo pełnych), motyli, noży itd. Zatem na obrazach mistrza zobaczymy kosy i drabiny, studnie, wodę, kajdany, stare księgi. Artysta bez ograniczeń łączył motywy wywodzące się z tradycji chrześcijańskiej, pogańskiej a także mitologii. Może właśnie dlatego nigdy nie udało się go w pełni zaszufladkować.

Jacek Malczewski Smierc

Śmierć

Malczewski bardzo często bohaterom obrazów użyczał swojej twarzy. Sam stawał się własnym modelem. Jego niezwykła wyobraźnia podsuwała mu różnorodne i niesamowite pomysły. Bywał i błaznem, i więźniem, i rycerzem.

Michalina Janoszanka, jego uczennica i jedna z muz, tak pisze o Malczewskim: «Ubrany zawsze oryginalnie w jakieś bluzki aksamitne a la Rembrandt. Lubował się w kamizelkach kolorowych, których miał kilka. Na nogach nosił owijacze. Pamiętam pana Jacka w serdaku granatowym (…), w czapeczkach najrozmaitszych, hełmach, furażerkach, beretach…»

Stylizacje malarza podsumowała pewnego razu jego kucharka ujrzawszy go w kolejnej fantastycznej odsłonie: «Ale takiego nagłupiastego pana, jak nasz, to nigdy nie widziała».

Malczewski był żonaty z Marią Gralewską, córką aptekarza z Krakowa. Niezbyt szczęśliwy był to związek. Tak to bywa, gdy człowiek żeni się z posagiem, a nie z kobietą. W tym związku Malczewskiego ponoć bardziej interesowały pieniądze żony, niż ona sama.

Na płótnach mistrza pojawiają się czasem twarze jego muz – kochanek. Przybierały wizerunki nimf, aniołów i chimer. Jedną z bardziej ukochanych przez Malczewskiego była Maria Kinga Balowa, młodsza od niego o 25 lat żona starosty Tuligłowów koło Lwowa. To ku niej biegły jego myśli, wzruszenia i zachwyty. Jej twarzą została obdarzona tajemnicza chimera w słynnym cyklu «Zatrute studnie». I jeszcze jedna ważna kobieta w życiu Malczewskiego – wspomniana wcześniej Michalina Janoszanka. Modelka, przyjaciółka, powiernica i co niezwykle istotne, przyjaciółka i równolatka jego córki Julii. Malarz nazywał ją «duszą bratnią», «duszą miłą», «siostrą miłą». Wizerunek Michaliny przybierają Polonie, Pytie, Anioły.

Jacek Malczewski xx Pithia

Pithia

Ostatnim chwilom życia Malczewskiego towarzyszyły słowa: «Doktorze, nie zastrzykuj, bo odchodzę». Może wtedy, całkowicie ślepy, zobaczył przy swoim łóżku piękną, młoda kobietę z kosą, taką, jaką przedstawiał na swoich obrazach. Do jego mieszkania weszła 8 października 1929 r.

Siła obrazów Malczewskiego, ich wymowa, przetrwała próbę czasu. Do dziś zachwycają i stanowią inspirację dla wielu. Nagrodzony Oskarem za całokształt pracy twórczej Andrzej Wajda w jednym z wywiadów przyznał, że cała plastyczna warstwa filmu «Brzezina» została oparta na płótnach mistrza.

Gabriela WOŹNIAK-KOWALIK,
nauczycielka skierowana do Łucka i Kowla przez ORPEG

CZYTAJ TAKŻE:

ABC KULTURY POLSKIEJ: A JAK ASAMBLAŻ

ABC KULTURY POLSKIEJ: B – JAK BEKSIŃSKI ZDZISŁAW

ABC KULTURY POLSKIEJ: C JAK JAN CYBIS

ABC KULTURY POLSKIEJ: D JAK DUNIKOWSKI XAWERY

ABC KULTURY POLSKIEJ: ERNO ERB – NIEZWYKŁY MALARZ ZWYCZAJNYCH LUDZI

ABC KULTURY POLSKIEJ: F JAK FAŁAT I FANGOR

ABC KULTURY POLSKIEJ: ARTUR GROTTGER – MALARZ NIEPODLEGŁEJ

ABC KULTURY POLSKIEJ: KOSSAKOWIE – DZIADEK, OJCIEC I SYN

ABC KULTURY POLSKIEJ: MAŁY WIELKI CZŁOWIEK – JAN MATEJKO

FB

Biblioteka MW

Jency wrzesnia 1939 foto 240 2

dzien

Informacja

logoGranica

 

 

Konkursy, festiwale, wydarzenia

gaude2017

 

Partnerzy

 

LOGO MonitorInfo mini

 

PastedGraphic-1 

 

VolynMedia

 

cz

 

tittle

Reklama

 

po polsku po polsce 1

 

SC Corporate Services Sp 1